مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 447

ص:450

1- (1) . النهایه فی غریب الحدیث والأثر: ج 3 ص 230.
2- (2) . در معجم مقائیس اللغه آمده است: «العین والزاء والفاء أصلانِ صحیحان، أحدهما یدلُّ علی الإنصراف عن الشَّیء، والآخر علی صوتٍ من الأصوات [...] والأصل الثانی: العَزیف: أصوات الجِنّ. ویقال إنّ الأصل فی ذلک عَزف الرّیاح، وهو صوتُها و دَویها [...] ویقال: إنّ أبرَق العَزّافِ سُمِّی بذلک، لما یقال أنّ به جِنّاً. واشتُقَّ من هذا العَزف فی اللَّعِب والمَلاهی» (معجم مقاییس اللغه: ج 4 ص 306).
3- (3) . دراسات فی المکاسب المحرّمه: ج 2 ص 197.
4- (4) . ر. ک: ابتدای همین گفتار، پاورقی 1 و 2.

ج) روایات شکستن آلات موسیقی و بیان دیدگاه برگزیده

روشن شد که تمام دلایلی که تا این جا مرور شد، مخدوش است. از این رو، برخی از فقها بر این باورند که چون سند دلایل عام (مانند روایت تحف العقول) و همچنین سند دلیل خاص، ضعیف و اجماع نیز اجماع مدرکی است، در نتیجه در باب آلات لهو، دلیل بر بطلان و حرمت خرید و فروش وجود ندارد و حتّی اگر در بحث غنا ثابت شد که موسیقی حرام است، ولی خرید و فروش آلات آن حرام نخواهد بود.

لیکن به نظر می رسد با توجّه به برخی روایات دیگر، می توان حرمت خرید و فروش آلات لهو را استنتاج کرد:

1. در روایتی آمده است که

«وأنّ علیّاً علیه السلام کسر طنبور رجل؛(1) امیرالمؤمنین علیه السلام تنبور مردی را شکست». روشن است که در این حدیث، طنبور خصوصیّت دارد و علّت شکستن آن آلت موسیقی بودن است.

2. در زمان امیرالمؤمنین علیه السلام، شخصی تنبور شخص دیگری را شکسته بود. دعوا را نزد شریح قاضی بردند و او اینچنین حکم کرد که شخص شکنندۀ تنبور، ضامن نیست و کار درستی انجام داده است.(2) این مطلب را باید ضمیمه نماییم که شریح قاضی براساس نظر و رأی خود این حکم را صادر ننموده است.

3. همچنین در روایت دیگر آمده است:

أنَّهُ رُفِعَ إلَیهِ رَجُلٌ کَسَرَ بَربَطاً فَأبطَلَهُ وَلَم یُوجِب عَلَی الرَّجُلِ شَیئاً؛(3) کسی بربط (4) شخص دیگری را شکسته بود، صاحب بربط نزد امیرالمؤمنین علیه السلام