مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 463

ص:466

و در این گفتار نیز آنها را بررسی می کنیم. بنا بر این، این اجماع قابل استناد نیست.

و امّا دربارۀ سه روایتی که مطلق بود، چند احتمال وجود دارد که در این جا بررسی می شود.

الف) بررسی احتمال حمل مطلق بر مقیّد

چنان که در گفتار پیش دیدیم، در برخی از این روایات به صورت مطلق از هر گونه استعمال ظروف طلا و نقره نهی شده است. در برخی دیگر از روایت فقط خوردن، و در برخی دیگر فقط نوشیدن نهی شده است. با این وصف، آیا می توان گفت که میان این روایات تعارض وجود دارد؟

در پاسخ می توان گفت: همان طور که بین دو عبارت مثبت، تعارض وجود ندارد، بین دو عبارت منفی هم تعارضی نیست. بنا بر این، مثلاً اگر یک روایت به صورت مطلق از «عذره» نهی کرد و در روایت دیگر از «بیع العذره» و روایت سوم از «شراء العذره»، بین اینها تعارضی وجود ندارد. تعارض در جایی است که هر کدام از روایات، دیگری را تکذیب کند، مانند این که یک روایت، مُثبت تکلیف و روایت دیگر نافی تکلیف باشد.

آن گاه اگر بپذیریم که تعارضی در میان نیست، نمی توانیم از راه حمل مطلق بر مقیّد وارد شویم و بگوییم: روایت مطلق را بر روایت مقیّد حمل می کنیم.

ب) بررسی دیدگاه محقّق خوئی دربارۀ روایت سوم

در مورد روایت سوم، محقّق خوئی قدس سره بر این باور است که این حدیث، یک حدیث اخلاقی است و امام علیه السلام در این روایت در مقام بیان یک حکم فقهی نیست.

درستی یا نادرستی نظر ایشان بسته به این است که منظور از

«الذین لا یوقنون» در این روایت، چه کسانی هستند. اگر مقصود مسلمانانی هستند که پرهیزگار و زاهد نیستند، در این صورت می توان گفت این روایت فقط بر یک حکم اخلاقی دلالت