مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 59

ص:62

مرتد باشد، بیعش جایز است. ایشان می فرماید:

در این مورد، ادّعای اجماع شده است و به نظر می رسد که چنین اجماعی در این جا بعید نیست و با مراجعه به مواضعی که در فقه، مناسب با بحث کافر است، به روشنی فهمیده می شود که بیع عبد کافر اشکالی ندارد.(1)

ما پیش از این که ادلّۀ شیخ قدس سره را بررسی کنیم و پس از آن به بحث مرتدّ فطری بپردازیم، اقوال سایر فقها را مورد کنکاش قرار می دهیم.

بند اوّل: اقوال برخی فقها در مسئلۀ بیع عبد کافر

الف) دیدگاه علاّمۀ حلّی

علّامه رحمه الله در کتاب منتهی می نویسد:

یجوز التجاره فی الجاریه النصرانیه والمغنّیه (مغنّیه نصرانیه) بالبیع والشراء لانّهما عینان تملکان فصحّ أخذ العوض بحقّهما کسائر الأعیان المملوکه ولا نعلم فیه خلافاً؛(2) تجارت کنیز نصرانی یا کنیز آوازخوان با خرید و فروش، جایز است؛ زیرا آن دو عین قابل تملّک هستند. پس اخذ عوض در مقابل آنها - مانند سایر اعیان مملوک - جایز است و ما کسی را سراغ نداریم که با این جواز، مخالفت کرده باشد.

البتّه این سخن، مبتنی است بر قول مشهور فقها - بویژه قدما - که اهل کتاب را پاک نمی دانستند و قائل بودند که یهود و نصارا هم نجس هستند. بنا بر این، از نظر علاّمه رحمه الله می توان جاریه و آوازخوان نصرانی را خرید و فروش کرد؛ زیرا آنها قابل تملّک هستند و به ملک انسان در می آیند. در عبارت ایشان آمده است: «فی الجاریه النصرانیه و المغنّیه». شاید مقصود ایشان، کنیز نصرانیِ آوازخوان باشد که البتّه این