مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 88

ص:91

توجّه به این که در بیشتر روایات باب عصیر، مسئلۀ غلیان به وسیلۀ آتش مطرح شده است،(1) به نظر می رسد که نظر ایشان صحیح است و غلیان اگر به وسیلۀ غیر آتش باشد، حکم عصیر، در حرمت، نجاست و عدم جواز بیع، همان حکم خمر است. بنا بر این، همان گونه که بیع خمر، متوقّف بر سرکه شدن آن است، بیع فشردۀ انگور نیز اگر خود به خود بجوشد، جایز نیست، مگر آن که این فشرده به سرکه تبدیل شود.

به عبارت دیگر، مسئلۀ ذهاب دو سوم، هنگامی مطرح می شود که غلیان به وسیلۀ آتش باشد. در این فرض - یعنی هنگامی که غلیان به وسیلۀ آتش باشد - تا هنگامی که دو سومش تبخیر نشده باشد، نجس و خوردنش حرام است؛ ولی هنگامی که دو سومش تبخیر شد، پاک می شود و خرید و فروشش هم صحیح است. امّا اگر غلیان خود به خود باشد، در مورد خرید و فروش یا طهارت و نجاستش، مسئلۀ ذهاب دو سوم مطرح نیست؛ بلکه در آن جا این مسائل متوقّف بر این است که فشردۀ انگور به سرکه تبدیل شود.

گفتار دوم: جواز یا حرمت بیع فشرده انگور

اشاره

پس از تنقیح موضوع بحث، نوبت آن است که مسئلۀ جواز یا عدم جواز خرید و فروش فشردۀ انگوری که با آتش جوشیده، ولی دو سوّم آن تبخیر نشده است، بررسی شود. مسئلۀ بیع عصیر عنب، در میان قدما خیلی مطرح نبوده و بیشتر در میان متأخّران، مطرح شده است.

بر خلاف شیخ رحمه الله(2) و فقهایی نظیر صاحب جواهر(3) و امام خمینی قدس سرهما،(4) برخی از فقها مانند سیّد عاملی در مفتاح الکرامه(5) و محقّق نراقی قدس سرهما(6) ، به بطلان و عدم جواز بیع قائل اند.