مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 89

ص:92

1- (1) . ر. ک: وسائل الشیعه: ج 25 ص 282،
2- (2) . کتاب المکاسب: ج 1 ص 34.
3- (3) . جواهر الکلام: ج 22 ص 8.
4- (4) . المکاسب المحرّمه: ج 1 ص 124.
5- (5) . مفتاح الکرامه: ج 12 ص 40 و 41.
6- (6) . مستند الشیعه: ج 14 ص 68 و 98.

بجز روایاتی که در این باب وجود دارد و شاید از آنها استفادۀ حرمت شود، چند مقدّمۀ دیگر نیز وجود دارند که ممکن است در استدلال برای عدم صحّت بیع، مؤثّر باشند. این مقدّمات عبارت اند از: نجاست، حرمت و عدم مالیّت. پس از بررسی این سه مقدّمه و نیز پس از بررسی روایات، می توان دربارۀ خرید و فروش فشردۀ انگور، به نتیجه رسید.

بند نخست: بررسی مقدّمات استدلال

الف) استدلال به نجاست:

برای اثبات حرمت بیع فشردۀ انگور به وسیلۀ نجاست، استدلالی مطرح می شود که صغرای آن، نجاست فشردۀ انگور و کبرایش حرمت بیع نجس است. در مورد کبرای این استدلال، اشاره به دو مطلب که پیش از این، بررسی شد لازم است:

مطلب نخست، این است که براساس دیدگاه برگزیده، خود نجاست به خودی خود، مانع از بیع نیست؛ زیرا پیش از این گفته شد(1) که عین نجس اگر دارای منافع حلالی باشد، بیعش جایز است.

مطلب دوم، بحث روایت تحف العقول است که در آن روایت آمده بود:

«أو شیءٌ مِن وجوه النّجس» و چه بسا کبرای استدلال باشد. البتّه اگر کسی سند روایت تحف العقول را نپذیرد، نوبت به استدلال به آن نمی رسد؛ امّا با توجّه به بحثی که دربارۀ سند روایت، مطرح شد و نتیجۀ بحث، پذیرش سند و اعتنای به این روایت بود،(2) باید ببینیم که آیا فشردۀ انگوری که می جوشد و هنوز دو سومش تبخیر نشده است، مصداق

«أو شیءٌ مِن وجوه النّجس» شمرده می شود یا خیر؟

پاسخ این است که به دو دلیل، فشردۀ انگور مورد بحث، مشمول روایت تحف العقول نیست:

نخست این که

«أو شیءٌ مِن وجوه النّجس» در نجاست حقیقی، ظهور دارد، نه