مکاسب محرمه: درس های خارج فقه حضرت آیه الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دام ظله جلد دوم صفحه 94

ص:97

1- (1) . همان.
2- (2) . کتاب المکاسب: ج 1 ص 34.
3- (3) . تحریر الأحکام: ج 1 ص 182. شیخ در کتاب المکاسب به این تعریف علاّمه اشاره کرده است (ر. ک: کتاب المکاسب: ج 2 ص 482).

اصلی اش، دارای زیادی و یا نقص باشد، به آن عیب می گویند». این ضابطه در مورد عصیر جوشیده تحقّق ندارد؛ زیرا تنها تفاوت عصیر انگور جوشیده شده ای که دو سومش از بین نرفته، با عصیر انگور خام، تغییر وصف آن است؛ یعنی این عصیر قبلاً «مغلی» نبوده، ولی اکنون «مغلی» شده است. این تغیّر یک تغیّر وصفی است، بدون آن که در خلقت اصلی فشردۀ انگور، چیزی اضافه شود و یا نقصانی به وجود آید. پس صدق عیب نمی کند.

3- اشکال محقّق کرکی بر فتوای علاّمه

محقّق کرکی رحمه الله در جامع المقاصد فتوایی را از علاّمۀ حلّی رحمه الله نقل و بر آن اشکال کرده است.(1) فتوای علاّمه رحمه الله این است که اگر کسی فشردۀ انگور را غصب کند و آن فشردۀ انگور، بعد از غصب بجوشد، امّا تبدیل به خمر نشود، باید عین را برگرداند؛ ولی او ضامن آن مقداری که از عین کم شده، نخواهد بود.(2) امّا اگر فشردۀ انگور بعد از غصب، به گونه ای بجوشد که تبدیل به خمر شود، در این صورت، حکم تالف را دارد و باید قیمت مثل آن فشردۀ انگورِ مغصوب را به مالک برگرداند.(3) محقّق کرکی رحمه الله در اشکال به این سخن می فرماید: چه تفاوتی بین این دو مورد وجود دارد؟ چرا در آن جا که هنوز خمر نشده است، می گویید: باید عینش را بر گرداند، امّا در این جا که خمر شده است، می گویید در حکم تالف است.

4- پاسخ شیخ انصاری

شیخ رحمه الله در کتاب المکاسب، در پاسخ به این اشکال می فرماید: زمانی که فشردۀ انگور، غلیان پیدا می کند، امّا تبدیل به خمر نمی شود، شرعاً وعرفاً مالیّت دارد. بنا بر این، باید عین مال را به مالکش برگرداند؛ امّا وقتی فشردۀ انگور به خمر تبدیل می شود، انقلاب موضوع شده است؛ یعنی قبلاً آب انگور بوده، ولی اکنون خمر است. پس موضوع