حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 111

ص:118

محذور سوم

تعبّد به ظن در صورتی که اماره بر عدم وجوب چیزی که در واقع واجب است، دلالت کند مستلزم تفویت مصلحت و در صورتی که بر عدم حرمتِ حرام واقعی دلالت کند، مستلزم القای در مفسده است که هر دو قبیح می باشند.(1)

نظر محقّق نائینی دربارۀ محذورات

محقّق نائینی، این محذورات را به گونۀ دیگری دسته بندی کرده و به طور کلّی می گوید:

محذورات دو دسته اند: محذور ملاکی و محذور خطابی. به نظر ایشان، محذور ملاکی تفویت مصلحت و القای در مفسده است.(2)

باید خاطرنشان شود که محذورات، منحصر در این دو نبوده و ایشان در این رابطه مرتکب اشتباه شده است. اشتباه دیگری که از ناحیۀ محقّق نائینی صورت گرفته این است که مسئلۀ القای در مفسده یا لزوم تفویت مصلحت را به عنوان محذور ملاکی بیان می کند در حالی که این محذور، محذور ملاکی نیست بلکه به لازمۀ خطاب مربوط است؛ زیرا بین مسئلۀ القای در مفسده و تفویت مصلحت با مسئلۀ اجتماع مصلحت و مفسده تفاوت وجود دارد؛ چون اجتماع مصلحت و مفسده به ملاک مربوط می باشد ولی القای در مفسده و تفویت مصلحت به لازم خطاب مربوط است.

نظر بعضی از بزرگان دربارۀ محذورات

بعضی از بزرگان نیز محذورات تعبّد به ظن را دو محذور دانسته و گفته اند: مشکل عمده در ثبوت حکم ظاهری با وجود حکم واقعی، یکی تفویت مصلحت و القای در مفسده و دیگری لزوم نقض غرض است.(3)