حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 184

ص:191

یقینی مبدل گشته است.

به بیان دیگر، اشکال چهارم این است که لازمۀ راه حل مرحوم فشارکی تبدّل و انقلاب شک به یقین است؛ چون وقتی قید مشکوک الحکم در موضوع حکم ظاهری اخذ شود به این معنا خواهد بود که باید حکمی وجود داشته باشد تا در آن شک گردد.

پس شک در حکم به معنای یقین به وجود حکم است و این انقلاب و محال می باشد.

پاسخ اشکال چهارم

به نظر می رسد این اشکال وارد نباشد؛ زیرا شک در حکم واقعی لزوماً به معنای ثبوت حکم واقعی نیست؛ چون در مقام تصوّر، شک در شیء، فرع ثبوت آن شیء است، از این رو وقتی می گوییم: «الشک فی الشیء یا الجهل بالشیء»، ابتدا باید آن شیء تصوّر شده و سپس در آن شک شود؛ یعنی متعلّق شک باید تصوّر گردد تا شک و جهل نسبت به آن معنا پیدا کند، اما به حسب وجود خارجی این طور نبوده و شک در شیء، فرع ثبوت آن شیء در خارج نمی باشد.