حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 227

ص:234

نتیجه آن که این راه حل که اساس آن توسط امام رحمه الله بیان گردیده و در این جا توضیح داده شد می تواند محذورات اجتماع حکم واقعی و ظاهری را برطرف نماید.

تفاوت راه حل برگزیده با راه حل دوم شیخ انصاری

ممکن است توهّم شود که این راه حل با راه حل دوم شیخ انصاری تفاوتی ندارد؛ زیرا طبق نظر مرحوم شیخ نیز حکم واقعی، انشایی و حکم ظاهری، فعلی است؛(1) ولی با دقت در آن چه گفته شد معلوم می گردد این دو راه حل متفاوت اند؛ چون به نظر امام رحمه الله همۀ احکام، فعلی اند و فقط بعضی از آن ها انشایی اند که در زمان ظهور امام زمان (عج) فعلی خواهند شد، درحالی که مرحوم شیخ معتقد است: به طور کلّی، احکام بر دو نوع اند:

انشایی و فعلی، نه آن که انشائیات به احکامی اختصاص داشته باشند که در زمان ظهور، فعلی خواهند شد.

بنابراین احکامی که به خاطر مصلحت کلّی حفظ دین از آن ها رفع ید شده فعلی بوده اند ولی الآن از اجرایی بودن خارج گشته اند. از این رو، گفته شد این احکام «کالأحکام الإنشائیه» هستند؛ زیرا همانند احکام انشایی لازم الاجرا نمی باشند اگرچه با آن ها تفاوت دارند؛ زیرا اگر انکشاف خلاف شده و اماره ای مطابق با حکم واقعی قائم شود، آن گاه قابلیت اجرا پیدا کرده و فعلی می شوند، در حالی که احکام انشایی تا زمان ظهور حضرت ولی عصر (عج) قابلیت اجرا نداشته و فعلی نمی باشند. پس رفع ید از فعلیت حکم واقعی به معنای آن نیست که حکم واقعی به حکم انشایی مبدّل شود. نتیجه آن که بین این راه حل و راه حل مرحوم شیخ تفاوت اساسی وجود دارد.