حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 265

ص:272

گفتار اول: وجه اول (راه حل محقّق اصفهانی) و بررسی آن

وجه اول

ایشان می فرماید: حکم ظاهری از دو حال خارج نیست: یا متکفّل تنجیز واقع است و یا متکفّل تعذیر و مؤمّنیت از واقع.

اگر حکم ظاهری متکفّل تنجیز واقع باشد (مثلاً حکم واقعی، حرمت نماز جمعه باشد و خبری هم بر حرمت نماز جمعه قائم گردد) در این صورت، حکم ظاهری، منجّز واقع می شود؛ چون به واقع اصابت کرده و مؤکّد داعویت حکم واقعی شده است. در چنین حالتی بین این دو حکم منافاتی که مستلزم نقض غرض باشد وجود ندارد؛ چون حکم واقعی داعویت دارد و حکم ظاهری نیز تأکیدکنندۀ داعویت حکم واقعی است.

اگر حکم ظاهری متکفّل تعذیر و مؤمّنیت از واقع باشد (یعنی مثلاً حکم واقعی، حرمت نماز جمعه باشد اما خبر ثقه بر وجوب آن قائم شود) در این صورت، اماره، معذِّر است؛ یعنی اگر در روز قیامت سؤال شود که به چه دلیل نماز جمعه را به جا