حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 280

ص:287

لازم ندارد. این که می گوییم: همان ارادۀ اول برای ابراز کافی است به این معناست که به ارادۀ مستقل دیگری نیاز نداریم. نهایت چیزی که می توان گفت این است که از ارادۀ اول، یک ارادۀ غیری مترشّح می شود که موجب ابراز و در نتیجه تحریک مردم به سوی اتیان مأمورٌ به می گردد. زمانی که ارادۀ مولا به چیزی تعلّق می گیرد، قهراً نسبت به مقدمات آن نیز اراده وجود دارد، اما این یک ارادۀ غیری است که مترشّح از ارادۀ اول است؛ مانند اراده ای که به مقدمات از نوع اول تعلّق می گیرد؛ مثلاً اگر کسی اراده کند که شخصی بر پشت بام قرار گیرد طبیعتاً باید نردبان نصب شود تا بتواند بالای پشت بام برود، اما ارادۀ نصب نردبان ارادۀ مستقلی نبوده بلکه از ارادۀ قرار گرفتن بر پشت بام مترشّح شده است. خلاصه این که بیان محقّق عراقی خلاف وجدان است؛ چون نمی توانیم به وجود دو ارادۀ مستقل ملتزم شویم.