حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 40

ص:47

این مسلک که شیخ انصاری عنوان آن را مصلحت سلوکیه نهاده در واقع حد وسط مسلک سببیت و مسلک طریقیت است. ایشان این راه حل را در فرض انسداد باب علم و در پاسخ به شبهۀ ابن قبه در مسئلۀ تعبّد به ظن مطرح کرده و گویا شبهۀ ابن قبه را در زمان انفتاح باب علم وارد می داند.(1)

مسلک مصلحت سلوکیه مشکل اصلی مسلک سببیت، یعنی تصویب باطل را ندارد؛ چون واقع در جای خود محفوظ است. علاوه بر این، مخالف اجماع و روایات متواتره نیز نمی باشد.

در این باره که منظور شیخ از وجود مصلحت در سلوک اماره چیست، اختلاف وجود دارد. برخی بر این عقیده اند که مصلحت در تطبیق عمل با اماره است.(2) برخی دیگر معتقدند: مصلحت، در امر مولا به تطبیق عمل با اماره است(3) و از این رو، در عبارت شیخ در رسائل، کلمۀ «الأمر» را اضافه کرده و می گویند: اصل عبارت شیخ چنین بوده است: «ان الأمر بالعمل علی طبق الاماره والإلتزام به فی مقام العمل...».(4)

بررسی مسلک مصلحت سلوکیه

اشکال اول: اگر مراد از مصلحت سلوکیه آن است که این مصلحت در هر حال در نفس پیروی از اماره وجود دارد، اعمّ از این که مطابق با واقع باشد یا نباشد لازمه اش آن است که اگر کسی بر طبق اماره ای عمل کرد و این اماره مطابق با واقع درآمد دو مصلحت