حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 85

ص:92

تنبیه اول: تصویب در احکام ظاهری

پیش از این بیان شد که طبق مبنای مشهور، تصویب در احکام ظاهری جریان دارد.

منظور از تصویب در احکام ظاهری این است که آن چه مجتهد با استفاده از اصول و امارات به آن دست پیدا می کند، صحیح و تام است و این بدان معنا است که هر مجتهدی در حکم ظاهری مصیب است. اما تصویب (اعمّ از معتزلی و اشعری) نسبت به احکام واقعی باطل است؛ یعنی این که واقع بر اساس مؤدای اصول و امارات جعل شود یا تغییر کند، امری است که دلایل روشنی بر بطلان یا استحالۀ آن داریم. معنای بطلان تصویب نسبت به احکام واقعی این است که احکام ظاهری نمی توانند در احکام واقعی تصرف کنند. اما برخی معتقدند: اصول جاری در شبهات موضوعیه (مثل أصاله الطهاره) در احکام واقعی تصرف می کنند و این نوعی تصویب است؛ زیرا به عنوان مثال، حکم واقعیِ شرطیت طهارت لباس در نماز، به وسیلۀ أصاله الطهاره توسعه پیدا کرده و شامل لباسی هم که طهارت آن مشکوک است، می شود و این به معنای تصرف دلیل أصاله الطهاره در حکم واقعیِ شرطیت طهارت در لباس نمازگزار است و در نتیجه، نمازی که با