حکم ظاهری : پذیرش یا انکار؟ صفحه 99

ص:106

مقدمه

اساس بحث در این فصل و فصل های بعدی پیرامون جمع حکم واقعی و ظاهری است.

امّا پیش از ورود در این بحث و بیان وجوه جمع حکم واقعی و ظاهری و بررسی راه حل هایی که ارائه شده، لازم است به خاستگاه آن اشاره ای داشته باشیم. در بحث تعبّد به ظن و حجیت آن مسئله ای تحت عنوان امکان تعبّد به ظن مطرح شده مبنی بر این که آیا اساساً تعبّد به ظن از طرف شارع ممکن است یا نه؟ یعنی آیا شارع می تواند به ظن خاص یا مطلق ظنون که ذاتاً حجیت ندارند لباس حجیت پوشانده و مردم را موظف کند بر طبق ظن خود عمل کنند؟ بر خلاف یقین که خود به خود حجت است و نیازی به جعل حجیت از طرف شارع ندارد بلکه اساساً حجیت برای قطع قابل جعل نیست.

در این که منظور از امکان در این بحث، چیست بحث های مبسوطی صورت گرفته که در این مقام مجال ورود به آن نیست ولی اجمالاً می توان گفت: مراد از امکان، امکان وقوعی است؛ بدین معنا که از جعل حجیت برای ظن، محالی لازم نمی آید.(1)