بررسی فقهی بلوغ دختران صفحه 14

ص:31

عنه أو لکونه فردا من افراد الاحتلام».(1)

طبق این بیان، حلم، حقیقت در خروج منی به سبب احتلام است، ولی استعمال آن در خارج شدن منی به سببی غیر از احتلام چه در بیداری و چه در خواب، مجاز می باشد، هرچند احتمال منقول بودن آن را هم می دهد.

با توجه به این که این معنا در ذیل حدیث ذکر شده بعید نیست در شرع این معنا از احتلام اراده شده باشد.

جوهری در صحاح اللغه می گوید:

«الحُلم بالضم: ما یراه النائم. تقول منه: حَلَمَ بالفتح واحتلم».(2)

به نظر جوهری حُلم عبارت از چیزی است که بیننده خواب آن را در خواب می بیند.

اقرب الموارد احتلام را این گونه معنا کرده است:

«حَلَمَ فی نومه حُلُما وحُلْماً واحتلم، رأی فی منامه رؤیا، وحلم الصبی واحتلم، ادرک وبلغ مبالغ الرجال».(3)

ایشان حُلم و احتلام را به معنای رؤیا دانسته، ولی اگر به صبی متعلق شود آن را به ادراک و بلوغ و رسیدن به حد مردان تفسیر کرده است.

راغب اصفهانی می گوید:

«حلمت به فی نومی ای رأیته فی المنام».(4)

نظر وی دربارۀ معنای حُلم مانند نظر جوهری است.