بررسی فقهی بلوغ دختران صفحه 174

ص:191

بلوغ و زمان اتیان به تکالیف بیان کند و جنبه تمرین و تأدیب نداشته باشد، دیگر بیان به صورت مردّد وجهی نداشته بلکه مخلّ به غرض او می باشد. بنابراین باید برای این تردیدها چاره جوئی شود.

در مورد این تردیدها وجوهی محتمل است:

الف) احتمال اول این که این روایات در مقام بیان تقریبی سن بلوغ جنسی می باشند، چنان چه در عرف هم بیان تقریبی مخصوصاً در کمیات شایع است. بر این اساس غرض اصلی بیان رسیدن به بلوغ جنسی است؛ یعنی میزان و ملاک برای تعلق تکالیف بلوغ جنسی بوده و این روایات در واقع درصدد بیان حدود سنی است که افراد در آن به بلوغ جنسی می رسند. صاحب حدائق می فرماید:

«ویمکن ان یحمل الاختلاف فی هذه الاخبار علی اختلاف الناس فی الفهم والذکاء وقوه العقل وقوه البدن».(1)

«ممکن است اختلاف در این اخبار حمل بر اختلاف مردم در فهم و زکاوت و قدرت عقلی و بدنی شود».

البته این کلام مربوط به خصوص بلوغ جنسی نبوده بلکه اعم از آن است.

طبق این احتمال روایات مذکور در واقع ملحق به روایاتی می شوند که به نوعی مبدأ ثبوت تکلیف بر دختران را احتلام یا حیض قرار داده اند.

ب) احتمال دوم آن که تردیدهای موجود در این روایات به نوعی به تعیین برگردد؛ بدین معنا که از دو عدد سنّی یکی اشاره به اکمال