بررسی فقهی بلوغ دختران صفحه 47

ص:64

شوند، معنای آن ها متفاوت است؛ زیرا جمع صَبی، صَبیه و جمع صَبیه، صبایا می باشد. به هر حال در بسیاری از موارد، این لفظ به نحوی استعمال شده که شامل غیر ذکور هم می شود.

در استعمالات شرعی نیز این چنین است؛ از جمله در حدیث رفع قلم آمده: «رفع القلم عن ثلاثه: عن الصبی حتی یحتلم وعن المجنون حتی یفیق وعن النائم حتی یستیقظ». (1) بر طبق این حدیث، صبی تا زمانی که بالغ نشده مرفوع القلم است. کسی هم ادعا نکرده که مراد از صبی فقط جنس مذکر است. شاهد بر این مطلب آن است که دو لفظ مجنون و نائم که در روایت استعمال شده اند، اختصاص به ذکور ندارند.

به علاوه در روایات دیگری نیز لفظ صبی استعمال شده ولی هیچ فقیهی اختصاص را استفاده نکرده است. از جمله:

«عمد الصبی وخطأه واحد» (2) و «اذا سرق الصبی عفی عنه».(3)

نظیر این مطلب را در بعضی الفاظ دیگر هم می توان یافت. مثلاً لفظ مسلم در حدیث «طلب العلم فریضه علی کل مسلم»(4)مختص ذکور نبوده و شامل انثی هم می شود.

تنبیه چهارم: فرق بین احکام شرعی از حیث موضوع

با نگاهی اجمالی به فقه درمی یابیم، موضوع احکام شرعی بر دو قسم است:

قسمی از آن ها ماهیتی شرعی دارند؛ بدین معنا که مخترع آن ها شارع