بررسی فقهی بلوغ دختران صفحه 58

ص:75

1- (1) مسالک الافهام، ج 4، ص 143.
2- (2) کتاب الصوم، ص 207.
3- (3) تحریر الوسیله، ج 2، ص 13.

«بلوغ در دختر و پسر به یکی از امور سه گانه شناخته می شود: اول: روییدن موی خشن بر زیر شکم و رغب (توضیح آن خواهد آمد) و موی ضعیف معتبر نیست. دوم: خروج منی در حال بیداری یا خواب به واسطۀ آمیزش یا احتلام یا غیر این دو، سوم: سن».

از مجموع این عبارات استفاده می شود که حداقل دو علامت مشترک برای بلوغ وجود دارد: یکی خروج منی و دیگری رویش موی زهاری. البته در حدود و قیود این دو نشانه نیز بحث هایی وجود دارد که در آینده متعرض آن خواهیم شد.

بعضی مانند شیخ طوسی، علامه، مقدس اردبیلی و اکثر متأخرین نیز، سن را با وجود اختلاف در حد آن از علایم مشترک دانسته اند، تعداد کمی از فقیهان نیز در مورد احتلام و خروج منی به عنوان مبدأ ثبوت تکلیف در دختران اشکال کرده ولی اکثریت قریب به اتفاق آنان این علامت را از علامت ها و نشانه های مشترک دانسته اند.

لازم به ذکر است که ما مسئلۀ سن را از بحث نشانه های طبیعی تفکیک کرده و مستقلاً مورد بررسی قرار خواهیم داد.

ب). نشانه های اختصاصی

در بسیاری از کتب فقهی به بعضی از نشانه های اختصاصی تصریح شده است. شیخ طوسی می فرماید:

«والاثنان اللذان یختص بهما الاناث: فالحیض والحمل».(1)

«دو چیزی که مختص دختران است حیض و حمل می باشند».