تاملی در معنای مناسک حج صفحه 113

کسی فرزند او و نه او فرزند کسی است، و نه هیچکس مثل و همتای اوست.» (1) و ولیّ‌اش 7، در وصف توحید او می‌گوید: «هر کس خداوند سبحان را به صفتی زائد بر ذات وصف کند، او را به چیزی مقرون ساخته و هر که او را به چیزی مقرون دارد، دو چیزش پنداشته و هر که دو چیزش پندارد، چنان است که به اجزایش تقسیم کرده، و هر که به اجزایش تقسیم کند، او را ندانسته و نشناخته است. و آن که به سوی او اشارت کند، محدودش پنداشته و هر که محدودش پندارد، او را برشمرده است. و هر که گوید خدا در چیست، خدا را درون چیزی قرار داده و هر که گوید خدا بر روی چیزی جای دارد، دیگر جاها را از وجود او تهی کرده است. خداوند همواره بوده است و از عیبِ حدوث، منزّه است. موجود است، نه آن‌سان که از عدم به وجود آمده باشد. با هر چیزی هست، ولی نه به گونه‌ای که هم‌نشین و نزدیک او باشد. غیر از هر چیزی است، ولی نه بدانسان که از او دور باشد. کننده کارهاست ولی نه با حرکات و ابزارها. به آفریدگان خود بینا بُوَد، حتّی آن زمان که هنوز جامه هستی بر تن نداشتند. تنها و یکتاست زیرا هرگز او را یار و همدمی نبوده که فقدانش موجب تشویش گردد.» (2)

باقیّ این غزل را، ای مطرب ظریف زین‌سان همی شمار، که زین‌سانم آرزوست (3)

1- 1. سوره مبارکه اخلاص.
2- 2. امام علی، نهج‌البلاغه، خ 1، ص 31.
3- 3. مولوی، دیوان شمس، ص 176.