تاملی در معنای مناسک حج صفحه 187

سوره توبه، به مهربانی و رأفت پیامبر نسبت به مؤمنان اشاره می‌کند. در همین آیه شریفه، به حریص بودن او بر (نجات) مسلمانان تأکید می‌نماید. این رحمت نه تنها شامل حال مسلمانان بوده، که در مورد کفّار نیز مصداق دارد و آن حضرت نگران و غمگینِ گمراهی و هدایت نیافتن آنان بوده‌اند تا جایی که خداوند به پیامبر تذکّر می‌دهد که خویش را غمناک نسازد. (1)

پیامبر در کنار همه ویژگیهای زیبای اخلاقی‌اش، به عنوان رسول الله، بر کفّار و دشمنان خدا سختگیر و بر یاران و مسلمانان رحیم و مهربان و به تعبیر قرآن کریم مصداق بارز أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ (2)

بودند.

هدایتگری و میانه‌روی: امام‌الموحّدین در کلامی، این دو ویژگی را همراه دانسته و آنها را زمینه‌ساز رستگاری مردم می‌شمرد که رستگاری نیز به نوبه خود (به ویژه در تفکّر اسلامی، که به معنی قرب الهی و در جوار رحمت الهی بودن است) جلوه‌ای از زیبایی است؛ «او را به هنگامی فرستاد که نشانه‌های رستگاری از میان رفته و راه‌های دین پوشیده بود. پس حقّ را هویدا ساخت و مردم را اندرز داد و به راه راست راه نمود و به میانه‌روی فرمان داد.» (3)

ایشان در جای دیگر نیز می‌فرماید: «او را به رسالت برانگیخت، با نورِ روشنایی‌بخش و برهان آشکار و راه هویدا و کتاب راهنماینده.» (4) علاوه بر

1- 1. آل‌عمران: 176؛ لقمان: 23 و نمل: 70
2- 2. فتح: 29
3- 3. نهج‌البلاغه، خ 186، ص 453
4- 4. همان، خ 160، ص 375.