تاملی در معنای مناسک حج صفحه 208

کعبه را دیدیم که چون عروسی زیبا و دلربا بر تخت حشمت و جلال تکیه زده و مهمانان خدا از هر سوی، آن را در میان گرفته بودند.

(ابن‌بطوطه)

اکنون زمان بازگشت فرارسیده، لحظه اندوهناک ترک شهر پیامبر است. اگر هنگام دور شدن از مکّه مکرّمه، امید حضور در مدینه و زیارت رسول خدا و دختر گرامی‌اش و امامانی از نسل او، غم هجران و دوری مکّه و کعبه را تسکین می‌داد، حال چه چیزی تسکین‌دهنده است؟ حضور در محضر خدای محمّد 9، باور به شنیدن صدایت از راههای دور توسّط پیامبر خدا 9، و امید به بازگشت و زیارت دوباره این سرزمین مقدّس است که غم این هجران را قابل تحمّل می‌کند. مناسک و موسم حجّ و زیارت مدینه به پایان می‌رسد و به میان جامعه برمی‌گردی، اکنون به تو ثابت شده که می‌توانی گناه نکنی، می‌توانی به فرمان او باشی، بِسْمِ الله.