تاملی در معنای مناسک حج صفحه 27

سایر مکاتب فکری (و حتّی مکاتب انسان‌ساخت) داعیه آنها را دارند، اشاره می‌شود. این ویژگیها در سه صفت «جهانی‌بودن،» «جاودانگی» و «جامعیّت» خلاصه می‌شوند. به عبارت دیگر، سه ویژگی اصلی که غالب مکاتب فکری برای خود مطرح می‌کنند، جهانی‌بودن، جاودانگی و جامعیّتشان می‌باشد، که در واقع به قابل اجرا بودن آراء مکتب خویش در همه مکانها، برای همه زمانها و در همه زمینه‌های زندگی انسان اشاره دارند. اسلام نیز، به انحاء مختلف به این سه ویژگی برای خویش اشاره می‌کند، که ذکر اجمالی آنها عبارتند از:

جهانی بودنِ حجّ: در ابتدا تذکّر این نکته ضروری است که تعابیری چون «جهان‌شمولی»، «جهانی شدن» و «جهانی‌سازی» نیز وجود دارند که ممکن است با «جهانی‌بودن» به معنای نظریّه یا موضوعی که برای همه آدمیان در همه نقاط جهان موضوعیّت دارد، خلط شوند، و لذا در استفاده از آنها باید به معنا و تمایزات آنها توجّه کرد. (1) تفکّر و تعالیم اسلامی، جهانی‌بودن خویش را اعلام و نمونه‌ها و دلایلی را برای اثبات آن ذکر می‌کند. اوّلین دلیل تکیه‌اش بر فطرت واحد انسانهاست و آن توحید است. قرآن برای عالمیان نازل شده است. (2) پیامبرش‌ص نیز جهانی است. (3) و کعبه، مرکز توجّه مسلمانان، برای هدایت جهانیان مقرّر شده است. کعبه و حجّ، یکی از اصلی‌ترین دلایل جهانی‌بودن اسلام هستند. به بیان دیگر، از ادلّه جهانی‌بودن (4) اسلام، حجّ است. کعبه اوّلین خانه برای

1- 1. ر. ک: نقی‌زاده، معماری و شهرسازی اسلامی.
2- 2. سوره مبارکه انعام، آیه شریفه 90 و سوره مبارکه مدثّر، آیه شریفه 31.
3- 3. قرآن کریم، احزاب: 40؛ انبیاء: 107؛ سباء: 28؛ نساء: 170 و اعراف: 158.
4- 4. یکی از مهمترین موضوعات، توجّه به معنای «جهانی‌بودن» از منظر اسلام است.