تاملی در معنای مناسک حج صفحه 89

خدای خود می‌بندد، و به دنبال این پیمان، همه پیمانهای پیشین را (به فرمان او) می‌گسلد، و اگر پیمانهایی باقی می‌مانند، یا بعد از حجّ به آنها رجوع می‌شود، همگی در قالب و قلمرو این پیمان الهی هستند، که به «فقدان شریک برای او» اعتراف شده است. «لبّیک»: دنیایی از عزّت، شرف، فخر و مباهات، حرّیت و هویّت انسانی و پیوند با ابدیّت و احدیّت را در خود مستتر دارد، که اگر با پذیرش الهی همراه گردد، نهایت سعادت انسان است. لبّیک گفتن، هم‌صدا شدن با ذرّات هستی است. (1)

دوش، مرغی به صبح می‌نالید عقل و صبرم بِبُرد و طاقت و هوش

یک- ی از دوستان مخلص را مگر آواز من رسید به گوش

گفت: باور نداشتم که ت- و را بانگ مرغی چنین کند مدهوش

گفتم: این ش- رط آدمیّت نیست مرغ، تسبیح‌گوی و من خاموش (2)

این لطف خداست که تلبیه را و محرّمات آن را تنها در ایام حجّ از انسان خواسته، که می‌داند، غلبه بر نفس برای اولاد آدم مشکل است. که حتّی پیامبرش (یوسف 7) می‌گوید: وَما ابَرّئُ نَفْسی إنَّ النَّفْسَ لأَمّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلا ما رَحِمَ رَبّی؛ «و من خودستایی نکرده و نفس خویش را از عیب و تقصیر مبرّا نمی‌دانم؛ زیرا نفس امّاره انسان را به کارهای زشت و ناروا سخت وامی‌دارد جز آن که خداوند به لطف خاصّ خود آدمی را نگه دارد.» (3) یعنی که اراده تو اصلًا مهم نیست و نمی‌تواند تو را حفظ کند،

1- 1. ر. ک: قرآن کریم: اسراء: 44؛ انبیاء: 19 و 20؛ حدید: 1؛ حشر: 1 و 24؛ صف: 1؛ جمعه: 1؛ تغابن: 1؛ رعد: 13 و روم: 18.
2- 2. کلّیات سعدی، گستان، باب در اخلاق درویشان، ص 89.
3- 3. یوسف: 53.