تاملی در معنای مناسک حج صفحه 91

است. چرا که مُحرم شدن، تعهّد است و پیمان بستن. و چه لذّت و افتخار و عزّتی بالاتر از پیمان بستن و وفادار ماندن به آن (آن هم پیمان با خدا)، و در عین حال چه حقارتی پست‌تر از پیمان‌شکنی و بی‌وفایی. محرّمات در طول زندگی فقط معصیتها هستند. امّا در اینجا، ارتکاب محرّمات، نه تنها معصیت که «قطع ارتباط» و «پیمان‌شکنی» است. و پیمان‌شکنیِ آگاهانه و عمدی، موجب قطع اتّصال و ارتباط است. ارتکابِ محرّمات، نه تنها به بطلان حجّ، که گویی، به بطلان زندگی می‌انجامد. دوره احرام و ترک محرّمات، به انسان ثابت می‌کند که می‌تواند، خطا نکند، می‌تواند متّقی باشد و می‌تواند نگوید که بشر «جایزالخطا» است. تعبیر عجیبی است. «جایزالخطا» یعنی اجازه دارد که خطا کند، (1) یعنی «مجاز» به «خطا» کردن. معلوم نیست که این اجازه را چه کسی به او داده است. شاید بهتر باشد انسان را «مختارالخطا» نامید تا «جایزالخطا».

ترک محرّمات، جواز ورود انسان به دریای بی‌کران امّت اسلامی و پیوستن به بندگان خالص خدا و رهایی از اغوای ابلیس است. جلوه‌ای است از ترک دنیا، و اثبات این که انسان به انجام آن قادر است. ترک محرّمات ایجاد فضای مناسبی برای زندگی با ویژگیهایی خاصّ است. محرّمات عبارت‌اند از:

1. بر مردان؛ پوشاندن سر،

2. بر زنان؛ پوشاندن صورت،