مناسک حج : مطابق با فتاوای حضرت آیه الله العظمی امام خمینی (ره) و مراجع معظم تقلید صفحه 445

كند، به شكش اعتنا نكند، ولی باید به اصل خرید و ذبح، علم داشته باشد و گمان كفایت نمی‌كند.

ضامن بودن نایب با اخلال به شرایط

1068- اگر نایب عمداً ضوابط شرعی را در اوصاف ذبیحه یا در ذبح آن، رعایت نكند، ضامن است و باید غرامت آن را بدهد و ذبح اعاده شود.

موارد سهو یا جهل نایب‌

1069- اگر نایبِ در ذبح از روی اشتباه یا جهل، برخلاف دستور عمل كند، اگر برای عمل اجرت گرفته است، ضامن است و گرنه ضمان او معلوم نیست؛ و در هر صورت ذبح باید اعاده شود.

انجام ذبح و حلق و انكشاف عدم رمی نایب‌

1070- كسانی كه برای رمی، نایب می‌گیرند، اگر به اعتماد اینكه نایب رمی نموده، ذبح و حلق نمایند، سپس معلوم شود كه نایب رمی را انجام نداده یا ناقص انجام داده، ذبح و حلق صحیح است؛ هرچند باید رمی تدارك شود.

اگر وكیل ذبح را فراموش كند

1071- اگر وكیلِ در ذبح، ذبح را فراموش كند تا وقت آن بگذرد، حج منوبٌ‌عنه صحیح است، ولی قربانی بر ذمه‌اش باقی است؛ و اگر در ماه ذی‌حجه فهمید، باید در صورت امكان، در

(1)- آیة اللَّه بهجت: احتیاطاً اطمینان لازم است.

آیة اللَّه تبریزی، آیة اللَّه خویی: اگر نایب ثقه باشد و خبر دهد از ذبح كافی است.

(2)- آیة اللَّه صافی: این فرع مجمل است و تفصیلی دارد.

آیة اللَّه گلپایگانی: متعرض این فرع نشده‌اند.

(3)- آیة اللَّه خویی: ظاهراً به نظر ایشان فرض مزبور مطلقاً مورد ضمان است چون اتلاف مستند به نایب‌است و عدم ضمان وكیل بدون تعدی و تفریط در مورد تلف است نه اتلاف. (مراجعه شود به مستند العروه، كتاب الاجاره، ص 245 و 247). و نظر آیة اللَّه تبریزی هم همین است.

آیة اللَّه سیستانی: در هر دو صورت ضامن است.

آیة اللَّه مكارم: اگر مقصّر بوده ضامن است.

(4)- آیة اللَّه بهجت: اگر خلاف موجب عدم اجزاء شود در هر صورت ضامن است و اعاده لازم است.

آیة اللَّه فاضل: و نیز اگر تلف مستند به ذابح باشد بنابر احتیاط ضامن است اگر چه عمل را تبرعاً انجام داده باشد.

(5)- آیة اللَّه مكارم: بنابر احتیاط واجب اعاده شود.