حج و عمره صفحه 173

و ممکن است نظر آقای گلپایگانی در توسعه مطاف در سمت حجر اسماعیل به این باشد که حجر را از کعبه دانست و مسافت را از دیوار حجر حساب کرد ولی آن هم مورد تکذیب روایت معتبر است.

حریز (که از ثقات شیعه است) از ابن مسلم (که از ثقات است)(1) نقل کرده: سألته عن حد الطواف الذی من خرج عنه لم یکن طائفاً بالبیت: قال(علیه السلام) کان الناس علی عهد رسول الله(صلی الله علیه و آله) یطوفون بالبیت و المقام و انتم الیوم تطوفون ما بین المقام و بین البیت فکان الحد موضع المقام الیوم فمن جازه فلیس بطآئف الحد قبل الیوم و الیوم واحد قدر مابین المقام و بین البیت من نواحی البیت کلها فمن طاف فتباعد من نواحیه ابعد من مقدار ذلک کان طائفاً بغیر البیت بمنزله من طاف بالمسجد لانه طاف فی غیر حد ولا طواف له) و این روایت با آنکه ضعف سند دارد لکن چون مورد توجه اصحاب و فقهاء بوده مورد اطمینان است و فقیه می تواند به آن فتوی بدهد.

به هر حال بعضی طواف در زائد از حد و فاصله را در مورد تقیه جایز دانسته اند (مانند صاحب جواهر و علامه حکیم (قدس سرّه) و از صحیح حلبی نیز استفاده می شود ولی خلاف احتیاط است.

ششم _ عدد را تکمیل نموده 7 بار طواف کند نه کمتر نه بیشتر پس هرگاه زیاد یا کم کرد در ابتدای نیت یا در بین عمل طوافش باطل است بنابر احتیاط واجب و چنانچه عمداً بوده در تشریع خود نیز گناهکار است. و هم چنین اگر بعد از تمام شدن طواف اول زیاد کرد به مقصد جزئیت، ولی اگر زیادتی به عنوان مقدمه طواف باشد مانند یک گام قبل از رسیدن به حجر الاسود یا بعد از ختم طواف یک گام یا کمتر به عنوان مقدمه علمیه باعث بطلان نمی شود.

مسئله 1 _ هر گاه در طواف از روی سهو زیاد کرد. چنانچه به شوط کامل نرسیده آن را قطع کند و اگر شوط کامل یا بیشتر شده بعضی گفته اند احتیاطاً آن را به هفت شوط برساند و مستحب می شود.