حج و عمره صفحه 284

به دست مسحش می کند و دست خود را به روی خود می کشد.

11_ آخرین باری که نزد خانه می رود، برود نزد در خانه خدا و دست خود را بر در می نهد و می گوید(1): المِسکینُ عَلی بابِکَ فَتَصَدَّقَ عَلَیهِ بِالجَنَّهِ.

12_ بعد از وداع(2) سجده طولانی نزد درب مسجد می کند.

13_ سپس بر روی پاهای خود می ایستد رو به قبله و می گوید(3): اَللّهُمَّ اِنِّی اَنقَلِبُ عَلی اَن لا اِلهَ اِلاَّ الله (اَنتَ خ ل).

14_ از باب حناطین بیرون می رود (گفته اند روبروی رکن شامی است).

و می تواند دستوری را که ابی اسماعیل از امام ششم(علیه السلام) ذکر کرده مراعات کند می گوید عرض کردم: اکنون خارج می شوم فدایت گردم، از کجا خانه خدا را وداع کنم، فرمود: تأتی المستجار بین الحجر والباب فتودعه من ثَمّ، ثم تخرج فتشرب من زمزم ثم تمضی، فقلت اَصُبُّ علی رأسی؟ فقال لا تقرب الصب.

ترجمه: می روی به مستجار بین درب خانه و حجر الاسود از آنجا وداع می کنی سپس بیرون می روی و می آشامی از آب زمزم، سپس می روی، گفتم بر سر خود آب زمزم بریزم، فرمود نزدیک آب ریختن نشو، و از این حدیث معلوم می شود که مستجار یا به حطیم یا به مقداری از مقابل درب خانه گذشته قبل از رسیدن به حجر اسماعیل نیز گفته می شود.

اما حائض و نفساء، مسجد را بدون طواف وداع کرده، چون برای آنها داخل شدن در مسجد جائز نیست، بایستند بر نزدیک ترین دری از درهای مسجد و خانه را وداع کنند، ولی مستحاضه که به وظیفه خود عمل کند در صورتی که مطمئن باشد که مسجد را آلوده نمی کند می تواند طواف وداع را بیاورد و الا وداعش مانند حائض می باشد.

15_ پسندیده است که حاج قبل از بیرون رفتن از مکه معظمه درهمی

1- [1] . ئل 10 _ باب استحباب وداع الکعبه حدیث 4 یب 5 حدیث 6.
2- [2] . ئل 10 باب استحباب وداع الکعبه حدیث 1_2.
3- [3] . همان.