حج و عمره صفحه 68

مریم و مسیح بود و این مطلب را ایشان شاهد احترام و تعظیم نصاری برای این خانه گرفته اند (نقل با تلخیص).

و علاوه از آقای طباطبائی صاحب مروج الذهب مسعودی در جزء اول مروج در حج ایرانیان قدیم مطلبی دارد که عین عبارتش را ترجمه می کنم. چنین گفته (و پیشینیان فرس قصد بیت حرام را می کردند و خانه را تعظیماً برای خود خانه وجد خود (فرس) ابراهیم(علیه السلام) و برای اقتداء ب سیره حضرت و حفظ نژادهای خود طواف می کردند.

و آخر کسی که از آنان حج کرد ساسان بن بابک جد اردشیر بن بابک بود و اوست اولین پادشاهان ساسانی و بابای آنان که به او رجوع می کنند مانند رجوع مروانیان به مروان بن حکم و خلفای عباسی به عباس بن عبدالمطلب (یعنی سر سلسله به شمار می آمد) و فرس دوم به زعامت نرسیده اند مگر از فرزندان این اردشیر بن بابک. و ساسان را شیوه ای بود که هر گاه به زیارت خانه می آمد طواف به خانه می کرد و زمزمه ای بر چاه اسماعیل می کرد و بعضی گفته اند همانا زمزم نامیده شد چون ساسان زمزمه می کرد بر آن چاه و سایر فارسی ها، و این معنی دلالت می کند که این کار مکرر از آنان بر سر این چاه انجام یافته و شاعر در این باب گفته:

زمزمت الفرس علی زمزم***وذاک من سالفها الاقدم

و بعضی از شعراء فرس (ایرانی) نیز بعد از اسلام افتخار کرده و گفته است:

ومازلنا حجّ البیت قدماً***وثلفی بالاباطح آمنیناً

وساسان بن بابک سارحتی***اتی البیت العتیق یطوف دینا

فطاف به و زمزم عند بئر***لاسماعیل تروی الشاربینا

و فرس (ایرانیان) سیره بر این داشتند که اموال و جواهراتی را در صدر زمان هدیه می کردند و ساسان نیز دو آهو از طلا و گوهری با شمشیرها و طلای فراوانی هدیه خانه کرد و اینها را در زمزم انداخت تا آخر آنچه گفته...

معلوم باشد که این تاریخ است و با گفته روایت احتجاج شاید برخوردی نداشته باشد، چون کیخسرو قبل از ساسان و ساسانیان بوده و ایرانی ها که خانه را