ادوار فقه (شهابی) صفحه 555

ابن ندیم این مضمون را آورده است:

«ابو لیلی جدّ محمّد بن عبد الرحمن نامش یسار و از اولاد احیحه بن جلاح بوده و برخی وی را مدخول النّسب می دانسته و ابن شبرمه به همین مطلب ناظر بوده که گفته است:

و کیف ترجّی لفصل القضاء و لم تصب الحکم فی نفسکا

فتزعم انّک لابن الجلاح و هیهات دعواک من اصلکا

آن گاه ابن ندیم چنین افاده کرده است:

«ابن ابی لیلی در دولت بنی امیّه و بنی عبّاس، تصدّی قضاء می داشته و پیش از ابو حنیفه به قیاس و رأی فتوی می داده و در سال یک صد و چهل و هشت (148) هنگامی که از جانب ابو جعفر قاضی بوده در گذشته است. و از جمله تألیفات او است «کتاب الفرائض» ممقانی، پس از این که از شیخ طوسی آورده که در رجال خود ابن ابی لیلی را در اصحاب حضرت صادق (ع) شمرده و وفات او را در همان سال وفات آن حضرت (148) دانسته، خودش در پیرامن اقوالی که در مدح و

قدح وی گفته شده سخن رانده و از علّامه و ابن داود و میر داماد و ملّا صالح، ممدوح بودن او را نقل کرده و روایاتی از کافی و تهذیب آورده که به مستفاد از آنها ابن ابی لیلی در برابر گفته های ائمۀ شیعه خضوع می داشته و حتی از رأی و فتوائی اگر مخالف آنها می داشته بر می گشته است و بهر حال خود ممقانی در پایان سخنان خویش، ضعف بلکه ذمّ او را ترجیح داده و مذمومش دانسته است.

همو از کافی و تهذیب گفتۀ عمر بن اذینه را باین مضمون آورده است:

«من خود شاهد بودم در بارۀ مردی که غلّۀ خانه خود را برای یکی از خویشان