ادوار فقه (شهابی) صفحه 861

ابو اسحاق شیرازی شافعی

اکنون مناسب است مختصری در بارۀ خود ابو اسحاق شیرازی که از اکابر شافعیان و اعاظم فقیهان است در اینجا آورده شود و بحث از اصحاب و شاگردان شافعی و مروّجان و نگهبانان مذهب او خاتمه یابد و بنقل اصحاب مذاهب دیگر که بنا بوده در این اوراق یادی از ایشان به میان آید و بحث در پیرامن صاحبان مذاهب اهل سنت و اصحاب ایشان پایان داده شود.

عمر بن علی بن سمرۀ جعدی که خود مذهب شافعی می داشته کتابی به نام «طبقات فقهاء الیمن» (تاریخ اتمام کتاب سال 586 بوده) برای بیان سیر و تحول فقه از زمان پیغمبر (ص) در یمن، نوشته است از این کتاب چنان بر می آید که تا قبل از سال دویست و هشتاد (280) که بواسطه دخول امام هادی بحقّ، یحیی بن حسین بن قاسم و انتشار مذهب فقهی او و قبل از ظهور دعوت علی بن فضل قرمطی «1»، مذهب مالکی و بیشتر مذهب حنفی در آنجا رواج می داشته و مردم یمن فقاهت را از مردم مکه

جامع جند برآمد و اشعار صریح در کفر خود را (به مطلع خذی الدف یا هذه و العبی- و غنیّ هزاریک و اطربی) برخواند و دیگر فتنۀ «شریف هادی إلی الحق یحیی بن حسین بن قاسم بن ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن مثنی بن حسن سبط بن علی بن ابی طالب رضی اللّٰه عنه که در صعده و دیههایی از صنعاء قیام کرد و مردم را به تشیع خواند چون در صنعاء استقرار یافت و اهل یمن یا مفتون و مجذوب ایشان شدند و یا خائف و مرعوب..» محقق کتاب و چاپ کنندۀ آن، فؤاد سید، در پاورقی کتاب پس از این که گفته است «امام هادی بحق به سال دویست و چهل و پنج (245) در مدینه متولد شده و در حجاز و عراق درس خوانده و به سال دویست و هشتاد (280) بر یمن غلبه یافته و با قرامطه و باطنیه بجهاد پرداخته و کتب زیاد (چهل و اندی) تصنیف کرده..» چنین نوشته است: «و او مؤسس دولت شرفاء علویین است در یمن و این دولت تا عصر حاضر پابرجاست- و هم چنین همو واضع اساس فقه هدوی است که دولت یمنی زیدی تا امروز بموجب آن عمل می کند و رسما آن را بکار می برد. امام هادی بحق به سال دویست و نود و هشت (298) وفات یافته است»