بحث‌هایی از فقه تطبیقی صفحه 94

منا». (1) برخی از فقها این مقدار نیز توضیح نداده‌اند، بلکه به طور اطلاق گفته‌اند: «از کارهای واجب در منا رمی جمره است». (2) ولی توضیح نداده‌اند که آیا مراد، ستونهای سنگی است که اینک در منا به نام «جمره» شناخته می‌شوند یا اینکه زمین و محل ستونهای کنونی است. (چنانکه فقهای اهل سنت می‌گویند.)

در هر حال با این که هیچ یک از فقها در مناسک روشن نساخته‌اند که «جمره عبارت از ستونهای سنگی است» اما فعلًا سیره حجاج شیعه این استکه به ستونهایی که در منا بنا شده، سنگ می‌اندازند و آن را جمره می‌نامند. و بر اساس فتوای فقها که شرط صحت رمی را «رسیدن سنگریزه به جمره» دانسته‌اند، (3) حاجیان رسیدن آن را به «بدنه» ستونها واجب می‌دانند و اگر به دایره اطراف ستون بیفتد، صحیح نمی‌دانند.

ولی از کند و کاو در کتب لغت و کلام فقهای سلف و سفرنامه‌های حج، چنین برمی‌آید که «جمره» نام آن محل و «زمین» است و ستونها فقط علامتند تا «زمینِ جمره» شناخته شود.

جمره در لغت‌

«جمره» در لغت به معنای آتش برافروخته و گداخته و همچنین به معنای ریگ می‌باشد و جمع آن «جمار» است. عرب سنگریزه‌ها را نیز «جمار» می‌نامد و محل جمع شدن ریگها در نما را «جمرات» می‌گویند. به

1- مناسک حج، امام خمینی ره، قم، پاسدار اسلام، ص 203.
2- آیت‌اللَّه گلپایگانی، مناسک حج، قم، دارالقرآن الکریم، ص 131؛ آیت‌اللَّه‌خوئی ره مناسک حج، نجف، ص 152.
3- امام خمینی، مناسک حج، قم، پاسدار اسلام، ص 204.