شرح معالم الاصول صفحه 112

احتج الذّاهب الی انّه عین النّهی عن الضّدّ بانّه لو لم یکن نفسه لکان امّا مثله او ضدّه او خلافه و اللّازم باقسامه باطل بیان الملازمه انّ کلّ متغایرین امّا ان یکونا متساویین فی الصّفات النّفسیه أو لا و المراد بالصّفات النّفسیه ما لا یفتقر اتّصاف الذّات بها الی تعقّل امر زائد کالإنسانیه للانسان و تقابلها المعنویه المفتقره الی تعقّل امر زائد کالحدوث و التحیّز له فان تساویا فیها فمثلان کسوادین و بیاضین و الّا فامّا ان تنافیا بانفسهما بان یمتنع اجتماعهما فی محلّ واحد بالنظر الی ذاتیّهما اولا فان تنافیا کذلک فضدّان کالسّواد و البیاض و الّا فخلا فان کالسّواد و الحلاوه و وجه انتفاء اللازم باقسامه انّهما لو کانا ضدّین او مثلین لم یجتمعا فی محلّ واحد و هما مجتمعان ضروره انّه یتحقّق فی الحرکه الامر بها و النّهی عن السّکون الّذی هو ضدّها و لو کانا خلافین لجاز اجتماع کلّ واحد منهما مع ضدّ الآخر لانّ ذلک حکم الخلاقین کاجتماع السّواد و هو خلاف الحلاوه مع الحموضه فکان یجوز ان یجتمع الامر بالشّی ء مع ضدّ النّهی عن ضدّه و هو الامر بضدّه لکن ذلک محال امّا لانّهما نقیضان اذ یعدّ افعل هذا و افعل ضدّه امرا متناقضا کما یعدّ فعله و فعل ضدّه خبرا متناقضا و امّا لانّه تکلیف بغیر الممکن و انّه محال

منتقل[23] بشود به نهی از ان ضد و دلیل ما بر اینکه امر مقتضی نهی از ضد خاص نیست معنی یعنی از خارج دلیلی نیست بر اینکه هرکاه فعلی

واجب شود بسبب تعلق امری به او بمجرد ان امر ضد خاص او منهی عنه شود اینست که بیان خواهیم کرد ضعف دلیل جمعی را که اثبات این اقتضاء کرده اند و نیافتیم دلیلی که صلاحیّت حجیّت داشته باشد بغیر از ان دلیل و اصل برائت ذمّت مکلف است از حرمت ضد خاص و نیز اصل اباحت ضد است پس چون بمجرد امر حکم توان کرد به حرمت ضد خاص و دلیل ما بر اینکه مقتضی نهی از ضدّ عام بمعنی ترکست به دلالت تضمنیّه اینست که دانسته شد که ماهیت وجوب مرکبست از دو جز که یکی از ایشان منع از ترکست پس صیغه امر که دلالت می کند بر وجوب دلالت خواهد کرد بر نهی از ترک تضمنا و این ظاهر است احتج الذاهب الی انه عین النهی عن الضد تا آنجا که حجّه القائلین دلیل جمعی که قایلند به اینکه امر به شی ء عین نهی از مطلق ضد است اینست که اکر عین او نبوده باشد یا مثل او خواهد بود یا ضد او یا خلافش و همه باطلست و بیان ملازمه اینکه هرکاه عین او نباشد البته غیر او خواهد بود و هر دو چیزی که مغایر یک دیکرند یا در صفات ذاتیّه مساویند یا نه و مراد از صفات ذاتیه هر صفتی است که اتّصاف ذات به او محتاج بتعقّل امری زاید و ان صفه نباشد چون انسانیّت از برای انسان که اتّصاف ذات انسان به او محتاج نیست بتصوّر چیز دیکر چه هرکه انسان و انسانیّت را تعقّل کند جزم می کند