شرح معالم الاصول صفحه 136

و ینبغی ان یعلم ان بین التّخییر فی الموضعین فرقا من حیث انّ متعلّقه فی الخصال الجزئیّات المتخالفه الحقائق و فیما نحن فیه الجزئیّات المتّفقه الحقیقه فانّ الصّلاه المؤداه فی جزء من اجزاء الوقت مثل المؤداه فی کلّ جزء من الاجزاء الباقیه و المکلّف مخیّر بین هذه الاشخاص المتخالفه بمشخّصاتها المتماثله بالحقیقه و قیل بل الفرق انّ التّخییر هناک بین جزئیّات الفعل و هاهنا فی اجزاء الوقت و الامر فیه سهل

انّ بین التخییر و جواب این دلیل اینست که ما قبول نداریم که اکر فعل واجب باشد در اوّل وقت لازم می آید عصیان مکلّف بسبب تاخیر او و سند منع ظاهر می شود از آنچه ما پیش ذکر کردیم زیراکه این لزومی که دعوا نموده اید وقتی تمامست که فعل در اوّل وقت واجب [بخصوصه واجب باشد و ان فعل در اوّل وقت واجب] عینی باشد و این چنین نیست بلکه وجوب او در اوّل وقت بعنوان تخییر است و دلیل برین تخییر اینکه خدای عزّ و جلّ واجب گردانیده بر مکلّف ایقاع فعل را در این وقت موسّع و منع نموده او را از خالی کردانیدن تمام این وقت را ازین فعل باین عنوان که در اصل این فعل در هیچ جزو از اجزای این وقت صادر نشود و تجویز نموده از برای او ایقاع فعل را در هر جزو از اجزای این وقت که اراده نماید پس اکر اختیار کند مکلّف ایقاع ان فعل را در اوّل وقت یا وسط وقت یا آخر وقت آنچه بر او واجبست بفعل اورده خواهد

بود و چنانچه جمیع خصال در واجب مخیّر متّصف می شوند بوجوب باین معنی که جایز نیست مکلّف را ترک جمیع ان خصال و واجب نیست بر او اتیان بجمیع بلکه او را می رسد اختیار هرکدام که خواهد همچنین در واجب موسّع واجب نیست بر او ایقاع فعل در تمام اجزای وقت و جایز نیست او را خالی نمودن جمیع اجزای وقت را از ان فعل بلکه بر او واجبست ایقاع ان فعل در یکی از اجزای وقت و تعیین ان جزو مفوّض برای اوست تا توسعه در وقت باقیست و اکر وقت تنک شود درین صورت ان فعل واجب عینی می شود و متعیّن می شود بر او ایقاع ان وقت و ینبغی ان یعلم انّ بین التّخییر فی الموضعین فرقا من حیث انّ متعلّقه فی الخصال تا آخر اصل و سزاوار اینست که دانسته شود که میانه تخییر در واجب تخییری و در واجب موسّع فرقی هست از این جهه که متعلّق وجوب در خصال واجب تخییری جزئیات مختلفه الحقیقهاند و در ما نحن فیه یعنی در واجب موسّع متعلّق وجوب جزئیّات متّفقه الحقیقهاند مثلا نمازی که واقع می شود از جزء اوّل وقت در حقیقت متّفق است با نمازی که کذارده می شود در جزو ثانی و ثالث و رابع و همچنین تا آخر وقت و مکلف مخیّر است میان این اشخاص نمازها که متخالفند با یک دیکر و ممتازند بسبب تشخّصات و خصوصیّات که مختصّ بکلّ واحد است امّا همه متماثلند در حقیقت نماز بودن بخلاف خصال واجب تخییری که در حقیقت متخالفند با یک دیکر چون عتق رقبه و صیام شهرین متتابعین و اطعام شصت

مسکین در کفاره افطار روزه ماه مبارک رمضان و بعضی کفته اند که فرق