شرح معالم الاصول صفحه 137

اصل الحقّ انّ تعلیق الامر بل مطلق الحکم علی شرط یدلّ علی انتفائه عند انتفاء الشّرط و هو مختار اکثر المحقّقین و منهم الفاضلان و ذهب السّید المرتضی ره الی انّه لا یدلّ علیه الّا بدلیل منفصل عنه و تبعه ابن زهره و هو قول جماعه من العامه لنا انّ قول القائل اعط زیدا درهما ان اکرمک یجری فی العرف مجری قولنا الشّرط فی اعطائه اکرامک و المتبادر من هذا انتفاء الاعطاء عند انتفاء الاکرام قطعا بحیث لا یکاد ینکر عند مراجعه الوجدان فیکون الاوّل ایضا هکذا و اذا ثبت الدّلاله علی هذا المعنی عرفا ضممنا الی ذلک مقدّمه اخری سبق التّنبیه علیها و هی اصاله عدم النّقل فیکون کذلک لغه

میانه ایشان اینست که تخییری در واجب تخییری میان جزئیّات فعل است چنانچه در کفّاره مذکوره تخییر میان جزئیات کفاره است و در واجب موسّع تخییر میان اجزاء وقتست و کار خلاف میان این دو قول انسانست چه هر دو فرق صحیح است و هریک از ایشان لازم دارند دیکری را بلکه مغایرت اعتباریست

[اصل فی مفهوم الخطابات]

[أصل فی مفهوم الشرط]

اصل غرض از ذکر این اصل و دو اصل بعد از او تحقیق مفهوم خطاب و اثبات حجیّه یا عدم حجیّت اوست و مراد از مفهوم خطاب حکمی است که فهمیده می شود از کلام التزاما و بالتّبع نه بالاصاله مقابل منطوق خطاب و ان حکمیست که مفهوم شود از کلام صریحا و اصاله مثلا از این کلام مجید که و لا تقل لهما افّ دو حکم مفهوم یکی صریحا و اصاله و ان حرمت

افّ است نسبت بوالدین و دیکری حرمت شتم و ضرب ایشان که بعنوان قیاس بطریق اولویّت مفهوم می شود و اوّل را منطوق می کویند و ثانی را مفهوم و چون عمده مفهومات سه است مفهوم شرط و مفهوم صفت و مفهوم غایت ازین جهت مصنف از برای هریک اصلی قرار داد و بخلاف باقی مفهومات چون مفهوم بطریق اولویّت که انها را چون ضعیف می دانست اصلا متعرّض انها نشد الحقّ انّ تعلیق الامر بل مطلق الحکم علی شرط یدلّ علی انتفائه عند انتفاء الشّرط تا لنا انّ قول القائل حقّ اینست که تعلیق امری بلکه هر حکمی بر شرطی دلالت می کند بر انتفاء ان امر و آن حکم نزد انتفاء ان شرط یعنی هرکاه امر امر را معلّق سازد به یک شرطی این تعلیق دالّست بر اینکه اکر ان شرط متحقّق است مامور به واجبست بر مکلّف و الّا فلا و همچنین تعلیق حکمی غیر امر بر شرط دالّست بر انتفاء آن حکم اکر شرط حاصل نباشد و این حجّت است و این مذهب مختار اکثر محقّقین است و از آن جمله اند فاضلان یعنی علّامه حلّی و پسرش شیخ فخر الدّین رضی اللّه عنهما و سیّد مرتضی رضی اللّه عنه قائل شده به اینکه ان تعلیق دلالت ندارد بر انتفاء حکم نزد انتفاء شرط مکر بدلیل خارجی و تابع سیّد شده درین مذهب ابن زهره و این قول جمعی از علماست و این نزاع