شرح معالم الاصول صفحه 145

و الجواب المنع من مساواته للتّعلیق بالصّفه فانّ اللّزوم هنا ظاهر اذ لا ینفکّ تصوّر الصوم المقیّد بکونه آخر اللیل مثلا عن عدمه فی اللیل بخلافه هناک کما علمت و مبالغه السّید ره فی التّسویه بینهما لا وجه لها و التّحقیق ما ذکره بعض الافاضل من انّه اقوی دلاله من التّعلیق بالشّرط و لهذا قال بدلالته کلّ من قال بدلاله الشرط و بعض من لم یقل بها

شده لازم می آید که ثانی نیز حجت نباشد پس قول به حجیّت ثانی نقیض قول بعدم حجیّت اولی است باین اعتبار و اکر کسی کوید که اکر تعلیق بر غایت دلالت نکند بر انتفاء حکم در ما بعد غایت پس چه فایده دارد تعلیق به غایت درین قول خدای تعالی ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ یعنی هرکاه در شب نیز جایز باشد روزه داشتن پس تقیید روزه بدخول شب بی فایده است جواب می کوییم بطریق معارضه با شما که مفهوم وصف را حجّت نمی دانید که چه فایده دارد تعلیق بر وصف در قول رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله فی سائمه الغنم الزّکاه و حال آنکه تجویز می کنید که معلوفه نیز مثل سائمه باشد در وجوب زکات پس اکر کویند که ممتنع نیست که تقیید بوصف در این حدیث از برای این مصلحت باشد که دانسته شود وجوب زکات در سائمه باین نصّ و دانسته شود وجوب او در معلوفه بدلیل دیکر جواب می کوییم که در تعلیق بر غایت نیز همین وجه جاریست بعینه یعنی ممکن است که

فایده این باشد که حکم تا ان غایت باین نصّ معلوم شود و ثبوت حکم در ما بعد غایت دانسته شود به نصّی دیکر و الجواب المنع من مساواته للتعلیق تا آخر اصل و جواب دلیل سیّد رضی اللّه عنه اینست که قبول نداریم مساوات تقیید به غایت را تقیید بوصف زیراکه ملزوم در اینجا ظاهر است یعنی بدیهی است که انتفاء حکم در ما بعد غایت لازم ثبوت حکم است تا ان غایت بسبب آنکه منفک نمی شود تصوّر روزه که مقیّد است به اینکه آخرش شب است مثلا از عدم روزه در شب پس لزوم ذهنی که معتبر است در دلالت التزامیّه در اینجا ظاهر است بخلاف لزوم در تقیید بوصف که ظاهر نیست چنانچه دانسته شد در اصل سابق و مبالغه سید رضی اللّه عنه در تسویه میان ایشان صورتی ندارد و تحقیق درین مسئله آن چیزیست که ذکر کرده است بعضی از فضلا که تقیید به غایت اقوی است در دلالت بر انتفاء حکم در ما بعد غایت از تعلیق حکم بر شرط و چون تعلیق حکم بر شرط اقوی است از مفهوم صفت پس البته مفهوم غایت اقوی خواهد بود از مفهوم وصف نیز بطریق اولی پس حکم به تسویه میان ایشان اصلا صورتی ندارد و از این جهت که مفهوم غایت اقوی است از مفهوم شرط قائل شده به حجیّت مفهوم غایت باشد هرکه قائل شده به حجیّت مفهوم شرط و بعضی از آن جماعت که قائل شده به حجیّت مفهوم شرط و بعضی از آن جماعت که قائل شده اند بعدم حجیّت