شرح معالم الاصول صفحه 163

بود نه جواز به آن معانی دیکر

[البحث الثانی: فی النواهی]

اشاره

البحث الثّانی فی النّواهی یعنی بحث دویّم از مطلب دویّم در تحقیق احکام نهی است

[أصل فی مدلول صیغه النهی]

اصل اختلف النّاس فی مدلول صیغه النّهی حقیقه علی نحو اختلافهم فی الامر و الحقّ انّها تا اصل بدان که صیغه نهی در هشت معنی مستعمل شده در کلام فصحا و بلغا اوّل تحریم چون لا تزن دویّم کراهت چون لا تنس نصیبک من الدّنیا سیّم تحقیر چون لا تمدّن عینیک الی ما متّعنا به چهارم بیان عاقبت چون و لا تحسبنّ اللّه غافلا عمّا یعمل الظّالمون پنجم دعا چون لا تکلنی الی نفسی طرفه عین ششم یأس یعنی مایوس کردانیدن مخاطب را از چیزی نحو لا تعتذروا الیوم هفتم ارشاد یعنی راهنمائی مخاطب به امری که صلاح او در وی باشد چون لا تسألوا عن اشیاء ان تبد لکم تسؤکم هشتم تسلیه مخاطب بر مکروهی چون لا تحزن و اصولیّون خلاف نموده اند در موضوع له لغوی او ازین معانی مثل اختلاف ایشان در حقیقت امر یعنی قائلند به اینکه موضوعست از برای تحریم و در باقی مجاز است و بعضی کراهت را حقیقت او می دانند و بعضی مشترک لفظی می دانند او را در حرمت و کراهت و بعضی قائلند باشتراک معنوی میان ایشان یعنی موضوعست از برای طلب ترک فعل مطلقا خواه فعل حرام باشد و خواه مکروه و در غیر این معانی خلافی نیست که بعنوان مجاز مستعملست و حقّ اینست که حقیقت است در تحریم و مجاز است در غیر تحریم زیراکه متبادر از صیغه نهی نزد اطلاق و تجرّد او از قرینه یکی از ان معانی تحریم است در عرف عامّ و از این جهت مستحقّ

مذمّت می شود بنده بر فعلی که او را نهی ان فعل نموده باشد باین قول که لا تفعله و اصل عدم نقل لفظ است از معنی لغوی به عرفی پس در لغت نیز بمعنی تحریم است و دلیل دیکر برین مدّعا قول خدای تعالی است که وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا زیراکه واجب کردانیده خدای تعالی بازداشتن مکلّف نفس خود را از فعلی که رسول صلّی اللّه علیه و آله ازو نهی نموده باشد چنانچه ثابت شد که امر حقیقت در وجوبست و هرچه ترک او واجب باشد فعلش حرامست و ان اعتراضی که بعضی وارد آورده اند که این وجه مخصوص به مناهی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله است و محلّ نزاع مطلق مناهی است پس دلیلی مفید مدّعی بتمامه نیست جواب ازو ممکن است به اینکه تحریم منهیّ عنه رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله دلالت دارد به فحوای[44] کلام بر تحریم منهیّ عنه خدای تعالی نیز چه مناهی خدای تعالی اولی است بتحریم از مناهی رسول صلّی اللّه علیه و آله با اینکه فرق میانه مناهی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و غیر او بعید است و بدان که استعمال نهی در کراهت شایع است در روایاتی که مرویست از ائمّه معصومین علیهم السّلم به حیثیّتی که مساویست احتمال حرمت در تبادر عرفا پس بمجرّد ورود نهی حکم بتحریم نمی توان نمود بهمان نحو که در امر مذکور شد

[أصل فی أن مدلول النهی هل هو الکفّ او الترک]

اصل و اختلفوا فی انّ المطلوب بالنّهی ما هو فذهب الاکثرون تا لنا اختلاف کرده اند اصولیّون در اینکه مقصود از