شرح معالم الاصول صفحه 164

اصل و قد اختلفوا فی انّ

المطلوب بالنّهی ما هو فذهب الاکثرون الی انّه هو الکفّ عن الفعل المنهیّ عنه و منهم العلّامه ره فی تهذیبه و قال فی النّهایه المطلوب بالنّهی نفس ان لا تفعل و حکی انّه قول جماعه کثیره و هذا هو الاقوی لنا انّ تارک المنهیّ عنه کالزّناء مثلا یعدّ فی العرف ممتثلا و یمدحه العقلاء علی انّه لم یفعل من دون نظر الی تحقّق الکفّ عنه بل لا یکاد یخطر الکفّ ببال اکثرهم و ذلک دلیل علی انّ متعلّق التّکلیف لیس هو الکفّ و الّا لم یصدق الامتثال و لا یحسن المدح علی مجرّد التّرک احتجّوا بانّ النّهی تکلیف و لا تکلیف الّا بمقدور للمکلّف و تقی الفعل یمتنع ان یکون مقدورا له لکونه عدما اصلیّا و العدم الاصلیّ سابق علی القدره و حاصل قبلها و تحصیل الحاصل محال و الجواب المنع من انّه غیر مقدور لانّ نسبه القدره الی طرفی الوجود و العدم مساویه فلو لم یکن نفی العفل مقدورا لم یکن ایجاده مقدورا اذ تاثیر صفه القدره فی الوجود فقط وجوب لا قدره فان قیل لا بدّ للقدره من اثر عقلا و العدم لا یصلح اثرا لأنّه نفی محض و ایضا فالاثر لا بدّ ان یستند الی المؤثّر و یتجدّد به و العدم سابق مستمرّ فلا یصلح اثرا للقدره المتاخّره

نهی طلب چه چیز است آیا مطلوب ازو کفّ نفس است یعنی مطلوب فعل وجودی است از افعال نفس که ان بازداشتن مکلّف است نفس خود را از فعل منهیّ عنه یا ترک فعل و نکردن اوست و فرق میانه این دو معنی اینست که اوّل لازم دارد ثانی را بخلاف ثانی که او مستلزم

اوّل نیست چه بسیار می شود که مکلّف ترک می کند فعل منهیّ عنه را و بخاطر او نمی رسد بازداشتن نفس ازو پس اکثر اصولیّین رفته اند به اینکه مطلوب از نهی کفّ است و به این قول قائل شده علّامه رحمه اللّه در تهذیب و در نهایه علّامه قائل شده به اینکه مطلوب ازو نکردن فعل است و نقل کرده که این قول جمع کثیریست و این قول قوی تر است لنا انّ تارک المنهیّ عنه تا احتجّوا دلیل ما بر اینکه مطلوب از نهی ترک فعل است اینست که کسی که ترک کند فعل منهیّ عنه را عرفا ممتثل می نامند و ارباب عقول او را مدح می کنند بر نکردن فعل بدون اینکه ملاحظه نمایند که کفّ نفس از وی صادر شده یا نه بلکه کاه هست که کفّ نفس بخاطر اکثر ایشان نمی رسد و این دلیل است بر اینکه متعلّق تکلیف کفّ نفس نیست که اکر متعلّق تکلیف کفّ می بود امتثال متحقّق نمی شد بمجرّد ترک و مدح مکلّف نیز نیکو نمی بود بر مجرّد ترک احتجّوا بانّ النّهی تکلیف و لا تکلیف الّا بمقدور تا و الجواب احتجاج نموده اند جمعی که قایلند به اینکه مطلوب از نهی کفّ نفس است از فعل به اینکه نهی تکلیف است و تکلیف تعلّق نمی کیرد مکر به چیزی که مقدور مکلّف بوده باشد و نبودن فعل مقدور نیست زیراکه این نیستی فعل عدم اصلی یعنی عدم سابق بر وجود