شرح معالم الاصول صفحه 180

و اجیب یمنع الملازمه فانّ قیام الدّلیل الظّاهر علی معنی لا یمنع التّصریح بخلافه و انّ الظّاهر غیر مراد و یکون التّصریح قرینه صارفه عمّا یجب الحمل علیه عند التّجرد عنها و فیه نظر فانّ التّصریح بالنقیض یدفع ذلک الظّاهر و ینافیه قطعا و لیس بین قوله فی المثال و لو فعلت لعاقبتک الخ و بین قوله نهیتک عنه مناقضه و لا منافاه یشهد بذلک الذّوق السّلیم قطعا فالحقّ انّ الکلام متّجه فی غیر العبادات و هو الّذی مثّل به و امّا فیها فالحکم بانتفاء اللّازم غلط بیّن اذ المناقضه بین قوله لا تصلّ فی المکان المغضوب و لو فعلت لکانت صحیحه مقبوله فی غایه الظّهور لا ینکرها الّا مکابر

یعنی حکم او این باشد که مقتضی صحّت نیست[51] و عدم اقتضاء صحّت لازم ندارد[52] اقتضای عدم صحّت را تا آنکه لازم آید که مقتضی فساد باشد پس از کجا لازم می آید که نهی مقتضی فساد باشد بلی لازم می آید که مقتضی صحّت نباشد و ما باین قائلیم حجّه

النّافین للدّلاله مطلقا لغه و شرعا تا و اجیب دلیل آنان که نفی نموده اند دلالت نهی را بر فساد در عبادات و معاملات لغه و شرعا اینست که اکر دلالت کند بر فساد البتّه این دلالت مناقض خواهد بود با تصریح ناهی بصحّت منهیّ عنه و این تصریح جایز نخواهد بود و لازم باطلست زیراکه جایز است ناهی بکوید این بیع را واقع ساز و اکر واقع سازی ترا عقوبت می کنم لیکن انتقال ملک بسبب او حاصل می شود و اجیب یمنع الملازمه فانّ قیام الدّلیل الظّاهر لا یمنع التّصریح بخلافه و جواب کفته اند از دلیل نافین به اینکه ملازمه شما ممنوعست یعنی قبول نداریم که اکر نهی دلالت کند بر فساد تصریح بصحّت منهیّ عنه مناقض او باشد چرا که قیام دلیل ظاهری بر معنی مانع نیست از تصریح بخلاف او و تصریح درین صورت قرینه خواهد بود بر اینکه مراد از او ان معنی حقیقی نیست که واجبست حمل لفظ بر او نزد تجرّد از قرینه خلافش و برین جواب اعتراضی وارد است زیراکه مراد مستدلّ این نیست که اکر نهی دلالت ظاهری بر فساد کند لازم می آید که تصریح بنقیض او جایز نباشد تا آنکه شما جواب کوئید که ممکن است تصریح جایز باشد باین عنوان که حمل کنیم نهی را بر معنی مجاری به قرینه تصریح بصحّت بلکه مراد مستدلّ اینست که بنا برین لازم می آید که تصریح بنقیض او واقع ان ظاهر و مناقض او باشد و حال آنکه میانه این قول که اکر این بیع را واقع سازی معاقب خواهی بود لیکن صحیحست و میانه این قول که بیع را

واقع ساز مناقضه نیست و منافاتی نه چنانچه طبیعت مستقیمه باین شاهد است پس حقّ در جواب اینست که این دلیل در غیر عبادات صورت دارد و تمامست چنانچه در مثال مستدلّ واقع است لیکن در عبادات حکم مستدلّ[53] بطلان لازم غلطیست ظاهر زیراکه مناقضه میان این قول که