شرح معالم الاصول صفحه 189

فائده مهمّه حیث علمت انّ الغرض من نفی دلاله المفرد المعرّف علی العموم کونه لیس علی حدّ الصّیغ الموضوعه لذلک لا عدم افادته ایّاه مطلقا فاعلم انّ القرینه الحالیّه قائمه فی الاحکام الشّرعیّه غالبا علی اراده العموم منه حیث لا عهد خارجی کما فی قوله تعالی وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا و قوله ص ع اذا کان الماء قدر کرّ لم ینجّسه شی ء و نظائره و وجه قیام القرینه علی ذلک امتناع اراده الماهیّه و الحقیقه اذ الاحکام الشّرعیّه انّما تجری علی الکلیّات باعتبار وجودها کما علم آنفا و ح فامّا ان یراد الوجود الحاصل بجمیع الافراد او ببعض غیر معیّن لکن اراده البعض ینافی الحکمه اذ لا معنی لتحلیل بیع من البیوع و تحریم فرد من الربوا و عدم تنجیس مقدار الکرّ من بعض الماء الی غیر ذلک من موارد استعماله فی الکتاب و السّنه فتعیّن فی هذا کلّه اراده الجمیع و هو معنی العموم و لم أر احدا تنبّه لذلک من مقدّمی الاصحاب سوی المحقّق فانّه قال فی آخر هذا المبحث و لو قیل اذا لم یکن ثمّ معهود و صدر من حکیم فانّ ذلک قرینه حالیّه تدلّ علی الاستغراق لم ینکر ذلک

بلام حقیقت در عموم باشد و ما نیز باین قائلیم چنانچه در مفرد معرّف بلام استغراق

[فائده مهمه فی المفرد المعرف]

فائده مهمّه حیث علمت انّ الغرض من نفی دلالت المفرد المعرّف تا اصل این فایده است که بسیار اهتمام بدانستن او هست چون دانستی که مقصود از عدم دلالت مفرد

معرّف بلام بر عموم اینست که او از قبیل صیغه های هست که موضوعند از برای عموم نه اینکه هرکز افاده عموم نمی کند پس بدان که قرینه حالیه متحقّق است در احکام شرعیّه غالبا بر اراده عموم از مفرد معرّف بلام در جائی که تعریف از جهت عهد خارجی نباشد چنانکه در قول خدای عزّ و جلّ وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا و قول

رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله اذا کان الماء قدر کرّ لم ینجّسه شی ء

که تعریف البیع و الربوا اذ از برای استغراق است و مراد حلیت هر فرد از افراد بیع و حرمت هر فرد از افراد ربا است و همچنین مراد از الماء در حدیث هر فردی از افراد اب است و قرینه بر اینکه مراد عموم است درایه و حدیث اینست که ممتنع است که مراد ماهیّت در حقیقت بیع و ربا و اب باشد زیراکه احکام شرعیّه تعلق نمی کیرد به ماهیّات کلیّه مکر باعتبار وجود انها چنانکه بیشتر دانسته شد و درین صورت با مراد وجود ان حقایق است در ضمن جمیع افراد یا در ضمن بعضی غیر معیّن از افراد لیکن اراده بعض غیر معیّن منافیست با حکمت چرا که معنی ندارد حلال کردانیدن بیعی از بیعها و حرام کردانیدن فردی غیر معیّن از ربا و نجس نشدن مقدار کر غیر معیّن از آبها زیراکه هرچه مکلّف مامور است بارتکاب او یا اجتناب ازو می باید که معلوم مکلّف بوده باشد و همچنین در غیر این دو موضع از مواضع قران مجید و حدیث نبوی و ائمّه طاهرین صلوات اللّه علیهم اجمعین بسیار مستعمل شده مفرد معرّف

بلام و معنی عموم و