شرح معالم الاصول صفحه 194

اصل ما وضع لخطاب المشافهه نحو یا ایّها النّاس و یا ایّها الّذین آمنوا لا یعمّ بصیغته من تاخّر عن زمن الخطاب و انّما یثبت

حکمه لهم بدلیل آخر و هو قول اصحابنا و اکثر اهل الخلاف و ذهب قوم منهم الی تناوله بصیغته لمن بعدهم لنا انه لا یقال للمعدومین یا ایّها النّاس و نحوه و انکاره مکابره و ایضا فانّ الصبیّ و المجنون اقرب الی الخطاب من المعدوم لوجودهما و اتّصافهما بالانسانیّه مع انّ خطابهما بنحو ذلک ممتنع قطعا فالمعدوم اجدر ان یمتنع

و بر تقدیر تسلیم که حکم حجب دو برادر نیز از آیه کریمه مستفاد شود جایز است که استعمال اخوه از اخوین و زیاد بعنوان مجاز باشد بقرینه نص و اجماع نه از باب حقیقت و جواب از دلیل ثانی ایشان اینست که قبول نداریم که مخاطب در انّا معکم همین موسی و هارون علیهما السلم باشند بلکه فرعون نیز داخل است در خطاب با ایشان و بر تقدیر تسلیم که خطاب با ایشان باشد و بس قبول نداریم که این استعمال بعنوان حقیقت باشد و استعمال لفظ در معنی دلالت ندارد بر اینکه این لفظ حقیقت است در ان معنی مکر درصورتی که دلیل مجازیّت معارضه با او ننماید و ما پیش دلیل ذکر نمودیم بر اینکه مجاز است در کمتر از ثلاثه و جواب از دلیل ثالث ایشان اینکه اطلاق لفظ جماعت بر دو از محل نزاع بیرونست زیراکه نزاع در صیغه های جمع است نه در لفظی که مرکبست از جیم و میم و عین چه او را بر دو اطلاق می نمایند حقیقه اتّفاقا و در جواب ازین وجه بعضی کفته اند که مقصود از حدیث اینست که جماعت بدو کس منعقد می شود در نماز و در سفر و فضیلت او بدو کس حاصل می شود نه

اینکه لفظ جماعت را بدو کس اطلاق می توان نمود چنانکه مستدلّ فهمیده و مؤیّد این معنی اینست که بیان معنی لغات کار شارع نیست

[أصل فی خطاب المشافهه]

اصل ما وضع لخطاب المشافهه نحویا ایّها الّذین آمنوا لفظی که موضوعست از برای خطاب بحاضرین یعنی صیغه امر مخاطب بصیغه شامل جمعی نیست که مؤخّرند از زمان خطاب و بعد از ان موجود خواهند شد بلکه حکم ان خطاب ثابت نیست از برای ایشان مکر بدلیلی دیکر چون اجماع چه مشارکت معدومین با موجودین در احکام خطابات شرعیّه اجماعی جمیع علمای امّت و ضروری دین است و این مذهب امامیّه رضوان اللّه علیهم و اکثر عامّه است و جمعی دیکر از ایشان قائل شده اند به اینکه خطاب مشافهه بصیغه شامل معدومین نیز هست حقیقه یا مجازا لنا انّه لا یقال للمعدومین تا احتجّوا دلیل ما بر اینکه صیغه خطاب شامل معدومین نیست اینست که جایز نیست بمعدومین خطاب نمودن به یا ایها النّاس و یا ایها الّذین آمنوا و امثال این خطابات چه این خطاب مقتضی اینست که مخاطب انسان و مؤمن باشد و معدوم موصوف به انسانیّت و ایمان نمی شود چرا که ثبوت شی ء از برای شی ء فرع ثبوت مثبت له است در خارج و انکار نمودن