شرح معالم الاصول صفحه 206

و الجواب عن الاوّل انّ تناول اللّفظ له قبل التّخصیص انّما کان مع غیره و بعده یتناوله وحده و هما متغایران فقد استعمل فی غیر ما وضع له و اعترض بانّ عدم تناوله للغیر او تناوله له لا یغیّر صفه تناوله لما یتناوله و جوابه انّ کون اللّفظ حقیقه قبل التّخصیص لیس باعتبار تناوله للباقی حتّی یکون بقاء التّناول مستلزما لبقاء کونه حقیقه بل من حیث انّه مستعمل فی المعنی الّذی ذلک الباقی بعض منه و بعد التّخصیص یستعمل فی نفس الباقی فلا یبقی حقیقه و القول بانّه کان متناولا له حقیقه مجرّد عباره اذ الکلام فی الحقیقه المقابله للمجاز و هی صفه اللّفظ

امران تا و الجواب عن الاوّل دلیل قائلین به اینکه این اطلاق بعنوان حقیقت است مطلقا دو چیز است یکی آنکه لفظ عامّ شامل او بود پیش از تخصیص حقیقه اتفاقا و این شمول به همان نحوی که بود بعد از تخصیص بحال خود باقیست و تغییری در او راه نیافته و آنچه بعد از تخصیص عارض لفظ عامّ شده همین عدم شمول غیر ما بقی است و دلیل ثانی اینست که ما بقی متبادر است بفهم زیراکه با قرینه احتمال غیر ما بقی ندارد و تبادر از علامات حقیقت است اکر کسی کوید که تبادر بدون قرینه از علامات حقیقت است نه تبادر با قرینه بلکه او از علامات مجاز است جواب می کوییم که مراد مستدلّ اینست که ما بقی قطع نظر از قرینه متبادر است و قرینه را در این تبادر دخلی نیست زیراکه کار قرینه نفی احتمال غیر ما بقی است نه

اراده ما بقی و توضیح این مقال آنکه متبادر از عامّ پیش از تخصیص جمیع افراد بود که از آن جمله ما بقی است و بعد از تخصیص تبادر ما بقی بدون قرینه بحال خود باقیست و فایده قرینه نفی احتمال غیر ما بقی است پس این قول که از مع القرینه لا یحتمل غیر علّت است از برای اینکه ما بقی بنفسه متبادر است بدون انضمام قرینه نه از برای تبادر ما بقی چنانکه معترض توهّم نموده بود و الجواب عن الاوّل انّ تناول اللّفظ له قبل التّخصیص تا و عن الثّانی و جواب از دلیل اوّل ایشان اینست که قبول نداریم که تناول ما بقی به نحوی که پیش از تخصیص بود بعد از تخصیص باقی باشد زیراکه پیش از تخصیص این لفظ شامل او بود با غیر او و بعد از تخصیص شامل اوست به تنهائی و این دو مفهوم مغایرند با یک دیکر پس هرکاه تناول سابق بر تخصیص بعنوان حقیقت باشد لازم است که لاحق بطریق حقیقت نباشد چه لفظ مستعمل شده در غیر موضوع له و برین جواب بعضی اعتراض نموده اند به اینکه عدم تناول لفظ عامّ بعد از تخصیص غیر ما بقی را و تناول او پیش از تخصیص این غیر را باعث تغییر حالت تناول ما بقی نمی شود پس چنانچه پیش از تخصیص این تناول