شرح معالم الاصول صفحه 210

الواو فی مسلمون کالف ضارب و واو مضروب جزء الکلمه و المجموع لفظ واحد و الالف و اللّام فی نحو المسلم و ان کانت کلّمه الّا انّ المجموع یعدّ فی العرف کلمه واحده و یفهم منه معنی واحد من غیر تجوّز و نقل من معنی الی آخر فلا یقال انّ مسلم للجنس و الالف و اللّام للعهد و الحکم بکون نحو الف سنه الّا خمسین عاما حقیقه علی تقدیر تسلیمه مبنیّ علی انّ المراد به تمام مدلوله و انّ الاخراج منه وقع قبل الاسناد و الحکم و انت خبیر بانّه لا شی ء ممّا ذکرناه فی هذه الصّور الثّلث بمتحقّق فی العامّ المخصوص لظهور الامتیاز بین لفظ العامّ و بین المخصّص و کون کلّ منهما کلمه برأسها و لانّ المفروض

اراده الباقی من لفظ العامّ لا تمام المدلول مقدّما علی الاسناد و ح فکیف یلزم من کونه مجازا کون هذه مجازات

مقیّد باستثناء لازم می آید که مثل مسلمون از برای جماعت نیز مجاز باشد و همچنین استعمال مثل المسلم یعنی مفرد معرّف بلام جنس یا عهد در حقیقت معلومه یا فرد معهود از حقیقت بعنوان مجاز باشد و استعمال مثل الف سنه الّا خمسین عاما در ما بقی بعد از استثناء یعنی نهصد و پنجاه مجاز باشد و این سه لازم هر سه باطلند اما دوتای اوّل یعنی مثل مسلمون و المسلم پس باطلست مجازیّت ایشان در معنی جماعت و حقیقت معلومه یا فرد معهود از حقیقت اجماعا چه اجماعیست که استعمال ایشان درین دو معنی بعنوان حقیقت است و امّا اخیر یعنی مثل الف سنه الا خمسین عاما اکرچه بطلان مجازیّت او در نهصد و پنجاه اجماعی نیست لیکن خصم متّفقست درین بطلان با ما یعنی او نیز قائلست به اینکه استعمال مجموع مستثنی و مستثنی منه در ما بقی بعد از استثناء یعنی نهصد و پنجاه بعنوان حقیقت است و کلام ما با اوست امّا بیان ملازمه اینکه هریک از امور مذکوره یعنی مسلم در مسلمون و در المسلم و الف سنه در مثال اخیر مقیّد شده اند به قیدی که به منزله جزء از ایشانست که ان ضمیر جمع است در مسلمون و الف و لام تعریف است در المسلم و استثناء است در مثال اخیر و هریک از ایشان بواسطه ان قید مستعمل شده اند در معنی غیر موضوع له اوّلی چه مسلم در اصل موضوعست از برای ذاتی غیر معیّن که متّصف با

سلام باشد و بعد از ضمیر جمع موضوعست از برای جماعتی که متّصف بوده باشند با سلام و بعد از دخول الف و لام جنس موضوعست از برای حقیقت مسلمان با قید معلومیّت و بعد از الف و لام عهد موضوعست از برای ذات معیّن معهودی متّصف با سلام و الف سنه پیش از استثناء موضوعست از برای هزار سال و بعد از استثنای خمسین عام موضوعست از برای نهصد و پنجاه سال و ایشان بدون ان قیود موضوع بودند از برای معنی که ازو نقل شده اند و با این قیود موضوعند از برای معنی که به او نقل شده اند و احتمال غیر این ندارند و