شرح معالم الاصول صفحه 217

احتجّ مجوّز التّمسک به قبل البحث بانّه لو وجب طلب المخصّص فی التّمسّک بالعامّ

لوجب طلب المجاز فی التّمسّک الحقیقه بیان الملازمه انّ ایجاب طلب المخصّص انّما هو للتّحرز عن الخطاء و هذا المعنی بعینه موجود فی المجاز لکنّ اللّازم اعنی طلب المجاز منتف فانّه لیس بواجب اتّفاقا و العرف قاض أیضا بحمل الالفاظ علی ظواهرها من غیر بحث عن وجود ما یصرف اللّفظ عن حقیقه و بهذا احتجّ العلّامه علی مختاره فی التّهذیب و هو کالصّریح فی موافقه هذا القائل فتامّل و الجواب الفرق بین العامّ و الحقیقه فانّ العمومات اکثرها مخصوصه کما عرفت فصار حمل اللّفظ علی العموم مرجوحا فی الظّنّ قبل البحث عن المخصّص و لا کذلک الحقیقه فانّ اکثر الالفاظ محمول علی الحقائق و احتجّ و مشترط القطع بانّه ان کانت

زیراکه این عامّ فی الحقیقه جزئی از جزئیات مطلق دلیلی است که احتمال وجود معارض او باشد لنا انّ المجتهد یجب علیه البحث عن الاوّله تا احتجّ مجوّز دلیل ما بر اینکه تفحّص نمودن برای پیدا کردن مخصّص واجبست قدری که ظنّ غالب بعدم او حاصل شود اینست که بر مجتهد واجبست بحث از ادلّه احکام شرعیّه و از کیفیت دلاله ان ادلّه و تخصیص عامّ کیفیتی است از برای دلالت عامّ و تخصیص در عمومات شایع شده به حیثیّتی که مثل شده که هیچ عامّی نیست مکر آنکه مخصوص شده پس احتمال وجود مخصّص مساویست با احتمال عدمش و ترجیح احدهما موقوفست بر بحث و تفتیش و بس بمجرّد شنیدن عامّ عمل بعموم حکم او نمی توان نمود و چرا اکتفا نمودیم بحصول ظنّ غالب و جزم را شرط ننمودیم زیراکه غالبا جزم بعدم مخصّص ممکن نیست چرا که نهایت آنچه از تفتیش حاصل می شود

نیافتن مخصّص است و این دلالت بر انتفاء او نمی کند چه ممکن است که مخصّص در واقع باشد و ما به او نرسیده باشیم پس اکر جزم بانتفاء مخصّص او شرط باشد لازم می آید که باکثر عمومات عمل نتوان نمود اصلا احتجّ مجوّز التّمسک به قبل البحث بانّه لو وجب تا و الجواب احتجاج نموده قائل بجواز استدلال بعامّ پیش از تفتیش مخصّص به اینکه اکر واجب باشد طلب مخصّص در استدلال بعامّ لازم می آید که واجب باشد جستجوی مجاز در استدلال به حقیقت زیراکه وجوب طلب مخصّص از جهت احتراز از خطای در استدلال است و این معنی بعینه در مجاز نیز ممکن است پس چنانچه در عامّ طلب مخصّص واجبست باید که در حقیقت نیز طلب مجاز واجب باشد و لازم یعنی وجوب طلب مجاز منتفی است اجماعا و عرف نیز حاکمست بوجوب حمل الفاظ بر معانی حقیقه بدون لزوم بحث و تفتیش وجود چیزی که صرف نماید ان الفاظ را از حقایق یعنی معانی مجازیه و باین دلیل استدلال نموده از علّامه رحمه اللّه در تهذیب بر مذهب