شرح معالم الاصول صفحه 285

فهو متّضح الدّلاله فلا اجمال احتجّ المخالف بانّ تحریم العین غیر معقول فلا بدّ من اضمار فعل یصحّ متعلّقا له و الافعال کثیره و لا یمکن اضمار الجمیع لانّ ما یقدّر للضّروره یقدّر بقدرها فتعیّن اضمار البعض و لا دلیل علی

خصوصیّته شی ء منها فدلالته علی البعض المراد غیر واضحه و هو معنی الاجمال و الجواب المنع من عدم وضوح الدّلاله علی ذلک البعض لما عرفت من دلاله العرف علی اراده المقصود من مثله

را نداشته باشد الثالثه اکثر الناس علی انه تا لنا فایده سیوم اینکه اکثر علما قایلند به اینکه اجمالی نیست در تحریمی که منسوب باشد باعیان موجودات نه بافعال مکلفین چون قول خدای تعالی حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ و بعضی درین قول مخالفت نموده اند و قائل باجمال[86] این نسبت شده اند و حق قول اولست و همین خلاف بعینیه واقع است در تحلیل منسوب باعیان چون قول خدای تعالی أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَهُ الْأَنْعامِ و الْیَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّباتُ در وجوب و ندبی که منسوب بوده باشند باعیان لنا ان من استقرأ کلام العرب تا احتج دلیل ما بر عدم وجود اجمال اینست که هرکه تتبع کلام نموده می داند که مراد ایشان در مثل این کلام تحریم فعلی است که مقصود است عرفا از این اعیان چون خوردن در خوردنیها و آشامیدن در آشامیدنیها و پوشیدن در پوشیدنیها و مجامعت در زنان پس هرکاه کفته شود حرامست بر شما کوشت خوک یا شراب یا حریر یا مادران متبادر بفهم ان معانی مذکوره است و نسبت حرمت باین اعیان اکرچه بحسب لغه مجاز است لیکن حقیقت عرفیست پس واضح الدلاله خواهند بود و اجمالی نخواهد بود احتج المخالف بان تحریم العین تا اصل و احتجاج نموده مخالف یعنی قائل بوجود اجمال در امثال امثله مذکوره به اینکه تحریم عین موجود خارجی معقول نیست پس باید فعلی تقدیر نمود که تعلق تحریم به او صحیح باشد و تقدیر

افعال بسیار ممکن است و جایز نیست تقدیر جمیع این افعال زیراکه تقدیر فعل از جهت ضروره لا بد است که تقدیر ضروره باشد و زیاده از قدر حاجت تقدیر جایز نیست پس متعین است تقدیر یکی از انها و دلیلی بر خصوص هیچ یک از انها نیست پس دلالت لفظ بر مراد واضح و ظاهر نیست و این بعینیه معنی اجمالست و جواب این دلیل اینکه قبول نداریم عدم ظهور دلالت لفظ را بر معنی مقصود زیراکه دانستی که عرف دلالت دارد بر معنی مقصود

[أصل فی المبین]

اصل المبین نقیص المجمل فهو متضح الدلاله سواء کان بنفسه تا اذا عرفت مبین بفتح یا نقیض مجمل است پس او لفظی است واضح الدلاله بر مقصود خواه بنفسه یعنی بی واسطه امر دیکر واضح الدلاله بوده باشد چون قول خدای عز و جلّ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ* که کل شی ء نص است در عموم و احتمال خصوص ندارد یا وضوح دلالت او به واسطه ضمیمه امر دیکر باشد