شرح معالم الاصول صفحه 30

عنه عن محمّد بن یحیی عن احمد بن محمّد بن عیسی و عن علیّ بن ابراهیم عن ابیه جمیعا عن حماد بن عیسی عن عمر بن اذنیه عن ابان بن ابی عیّاش عن سلیم بن قیس قال سمعت امیر المؤمنین علیه الصّلاه و السّلم یقول قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله منهومان لا یشبعان طالب دنیا و طالب علم فمن اقتصر من الدّنیا علی ما احلّ اللّه له سلم و من تناولها من غیر حلّها هلک الّا ان یتوب و یراجع و من اخذ العلم من اهله و عمل بعلمه نجی و من اراد به الدّنیا فهی حظه

است که درویشان بر سر می کذارند و در ابتدای اسلام پیش مسلمانان این نوع کلاه متعارف بود. و حندس بکسر حا بی نقطه و سکون نون و فتح دال بی نقطه بمعنی شب تاریک و بمعنی ظلمت شب نیز امده است و ثانی انسب است درین مقام و اشفاق بمعنی خوف است و مراد اینجا خوف از عدم اجابت دعا است و جمله

فدقّ اللّه من هذا خیشومه و قطع منه حیزومه ظاهر اینست که جمله دعائیه و نفرین برین طایفه باشد و ممکن است که جمله خبریّه باشد و مقصود این باشد که چون نیّت ایشان در تحصیل علم صحیح نبود خدای عز و جل نقیض مطلب ایشان را بر علم ایشان مرتّب گردانید و برین قیاس جمله فاعمی اللّه علی هذا خبره و قطع من آثار العلماء اثره و جمله فشدّ اللّه من هذا ارکانه و اعطاه یوم القیمه أمانه هریک از این ها نیز احتمال دارند که دعائیّه باشند و احتمال خبریّه نیز دارند و ظاهر اول است یعنی حضرت صادق صلوات اللّه علیه فرمودند که طلبکاران علم سه فرقه اند پس ایشان را باشخاص و صفات بشناس تا آنکه دانی که پیروی که باید کرد و متابعت که باید نمود یک صنف جمع اند که مطلب ایشان از تحصل علم استهزاء و مجادله با علما و طایفه دویم جمعی اند که غرض ایشان از تحصیل علم تفاخر و عام فریبی است و طایفه سیوم غرض ایشان از تحصیل علم معرفت احکام دین و ادراک مراتب یقین است پس صاحب استهزاء و مجادله با علما است و متعرّض کفتکوها می شود در مجالس مردمان به این طریق که تعریف علم و حلم می کنند و خود را صاحب خضوع و خشوع می نماید در نظر خلق و حال آنکه خالی است از ورع و پرهیزکاری پس او را خدای تعالی خوار و ذلیل کرداند بسبب این عمل و او را هلاک کند و اصل او را براندازد و صاحب تفاخر و عام فریبی علامتش اینست که صاحب خدعه و فریب است و در

ظاهر با خلایق ملاطفه و مهربانی می نماید و در باطن در مقام عداوت ایشان است و می خواهد زیادتی که بر عالم دیکر از اشباه در علم که در قدر مال مثل او باشد و فروتنی می نماید نسبت به مال داران که پائین تر ازو باشد در مرتبه دانش پس او رشوه از مردم می خورد و دین ایشان را می شکند پس کور کرداند خدای تعالی بسبب این کارها دیده بصیرت او را و از میان علما نام او را براندازد و علامت صاحب فقه و عقل اینست که همیشه شکسته حال و اندوهگین است بسبب خوف از معاصی و شبها بیداری می کشد بسبب اشتغال به عبادت و تحت الحنک می بندد بر قلنسوه خود و در ظلمت شب برمی خیزد و عبادت خدای تعالی می کند و می ترسد از اینکه