شرح معالم الاصول صفحه 314

فی مدرکها فانّهم لفّقوا لذلک وجوها من العقل و النّقل لا یجدی طائلا و من شاء ان یقف علیها فلیطلبها من مظانّها اذ لیس فی التّعرض لنقلها کثیر فائده و نحن لمّا ثبت عندنا بالادله العقلیه و النقلیه کما حقّق مستقصی فی کتب اصحابنا الکلامیّه انّ زمان التّکلیف لا یخ من امام معصوم حافظ للشّرع یجب الرّجوع الی قوله فیه فمتی اجتمعت الامّه علی قول کان داخلا فی جملتها لانّه سیّدها و الخطأ مامون علی قوله فیکون ذلک الاجماع حجّه فحجیّه الاجماع فی الحقیقه عندنا انّما هی باعتبار کشفه عن الحجّه الّتی هی قول المعصوم ع و الی هذا المعنی اشار المحقّق حیث قال بعد بیان وجه الحجّیه علی طریقتنا و علی هذا فالاجماع کاشف عن قول الامام ع لا انّ الاجماع حجّه فی نفسه من حیث هو اجماع انتهی و لا یخفی علیک انّ فائده الاجماع تعدم عندنا اذا علم الامام ع بعینه

نعم یتصوّر وجودها حیث لا یعلم بعینه و لیکن یعلم کونه فی جمله المجمعین و لا بدّ فی ذلک من وجود

در هریک ازین سه مطلب پس بعضی از ایشان محال می دانند وقوع اجماع علمای امت را بر حکمی از احکام دین و بعضی دیکر محال می دانند علم بوقوع را او را با آنکه تجویز می کنند وقوع او را و جماعتی دیکر انکار نموده اند حجیت او را با آنکه اعتراف دارند بامکان وقوع او و امکان علم بوقوع او و جمیع این مذاهب ثلثه باطلست و قائل بانها نیز نادر است و دلایل ایشان نیز ناخوش و ضعیفند پس اعراض ازین اقوال سزاوارتر است و اعراض از نقل دلایل این ها و جواب از ان دلایل بهتر است و اختلاف واقع شده میان ما و میان کسی که موافقت نموده اند با ما از اهل خلاف بر حجت او زیراکه ایشان ترکیب کرده اند از برای حجیت او چند وجه از دلیل عقلی و نقلی که هیچ فایده بر انها مترتب نمی شود و افاده مطلب نمی کند و هرکه خواهد مطلع شود برآن دلایل پس انها را در جاهای خود یعنی از کتب اصول ایشان طلب نماید زیراکه متعرض نقل انها شدن پرفایده ندارد و چون پیش ما طایفه امامیه رضوان اللّه علیهم ثابت شده به ادلّه عقلیه و نقلیه چنانچه تحقیق ان دلایل به نهایت مرتبه کمال رسیده در کتب کلامیّه ما که زمان تکلیف تا روز قیامت خالی از امام معصومی نیست که نکاه دارنده احکام شرعیه است و واجبست رجوع بقول او در ان زمان پس هرکاه اجتماع نمایند جمیع علمای امّت به حیثیتی که هیچ فرد از

علماء مجموع مجمعی خارج نباشد بر قول او معصوم نیز داخل در ایشان خواهد بود زیراکه او سید این امت است و خطا در قول او نمی باشد پس این اجماع حجت خواهد بود پس حجیت اجماع نزد ما فی الحقیقه باعتبار اینست که این اجماع کاشف[93] است از دخول قول معصوم و به این معنی اشاره نموده محقق ره چه او بعد از بیان وجه حجیّت او بر طریقه ما چنانچه مذکور شد فرموده که بنابراین پس اجماع کاشف است از قول امام نه اینکه