شرح معالم الاصول صفحه 315

من لا یعلم اصله و نسبه فی جملتهم اذ مع علم اصل الکلّ و نسبهم یقطع بخروجه عنهم و من هنا یتّجه ان یقال انّ المدار فی الحجیّه علی العلم بدخول المعصوم ع فی جمله القائلین من غیر حاجه الی اشتراط اتّفاق جمیع المجتهدین او اکثرهم لا سیّما معروفی الاصل و النّسب قال المحقّق فی المعتبر و امّا الاجماع فعندنا هو حجّه بانضمام المعصوم ع فلو خلی المائه من فقهائنا عن قوله لما کان حجّه و لو حصل فی اثنین لکان قوله حجّه لا باعتبار اتّفاقهما بل باعتبار قوله فلا تغترّ اذن بمن یتحکّم فیدعی الاجماع باتّفاق الخمسه او العشره من الاصحاب مع جهاله قول الباقین الّا مع العلم القطعی بدخول الامام فی الجمله هذا کلامه ره و هو فی غایه الجوزه و العجب من غفله جمع من الاصحاب عن هذا الاصل و تساهلهم فی دعوی الاجماع عند احتجاجهم به للمسائل الفقهیّه کما حکاه ره حتّی جعلوه عباره عن مجرّد اتّفاق الجماعه من الاصحاب فعدلوا به عن معناه الّذی جری علیه الاصطلاح من غیر قرینه جلیّه

اجماع

حجت است فی نفسه از ان حیث که اجماع است تمام شد کلام محقق رحمه اللّه و پوشیده نماند بر تو که فایده اجماع نزد ما منتفی است هرکاه امام معصوم صلوات اللّه علیه تشخصه معلوم باشد زیراکه فایده اجماع علم بقول معصومست پس هرکاه قول او مشافهه معلوم باشد اجماع فایده نخواهد داشت بلی متصور است فایده او در وقتی که بعینه معلوم نبوده باشد و لیکن معلوم بوده باشد که او داخل است در جماعتی که اجماع نموده اند بر حکمی و لا بد است از برای حصول علم بدخول معصوم در جمله ایشان از اینکه در جمله ایشان کسی باشد که اصل و نسب او معلوم نبوده باشد تا آنکه احتمال رود که او معصوم بوده باشد زیراکه با معرفت اصل و نسب جمیع ایشان جزم بهم می رسد ما را به اینکه معصوم از ایشان بیرون است و از این جهت صورتی دارد که کفته شود که مدار در حجیت اجماع بر علم بدخول معصوم است در جمله قائلین و احتیاج نیست بشرط نمودن از برای تحقق اجماع اتفاق جمیع مجتهدین یا اکثر ایشان را خصوصا هرکاه ایشان معلوم النسب بوده باشند و محقق رحمه اللّه در معتبر فرموده که اجماع نزد ما حجت است باعتبار انضمام معصوم پس اکر صد نفر از فقهای ما خالی باشد قول ایشان از قول معصومی قول ایشان حجت نخواهد بود و اکر قول معصوم حاصل باشد در دو نفر از فقها قول این دو نفر حجت است نه باعتبار اتفاق این دو نفر بلکه باعتبار قول معصوم پس فریب نخوری از کسی که دعوا می نماید تحقق اجماع

را بسبب اتفاق پنج نفر یا ده نفر از علمای امامیه با آنکه قول باقی فقهای امامیّه رضوان رضی اللّه عنهم مجهول او بوده باشد مکر درصورتی که علم قطعی حاصل باشد بدخول معصوم صلوات الله علیه در جمله ان پنج و ده این کلام محقق است رحمه اللّه و این در نهایت پاکیزکی است و عجب است از غفلت جمعی از امامیه