شرح معالم الاصول صفحه 316

و لا دلیل علی الحجّیه معتدّ به و ما اعتذر به عنهم الشّهید ره فی الذّکری من تسمیتهم المشهور اجماعا او بعدم الظّفر حین دعوی الاجماع بالمخالف او بتاویل الخلاف علی وجه یمکن مجامعته لدعوی الاجماع و ان بعد او ارادتهم الاجماع علی روایته بمعنی تدوینه فی کتبهم منسوبا الی الائمّه علیهم السّلام لا یخفی علیک ما فیه فانّ تسمیه الشّهره اجماعا لا یدفع المناقشه الّتی ذکرناها و هی العدول عن المعنی المصطلح المتقرّر فی[94] الاصول من غیر اقامه قرینه علی ذلک هذا مع ما فیه من الضّعف لانتفاء الدّلیل علی حجّیه مثله کما سنذکره و امّا عدم الظّفر بالمخالف عند دعوی الاجماع فاوضح حالا فی الفساد من ان یبیّن و قریب منه تاویل الخلاف فانّا نریه فی مواضع لا یکاد تنالها ید التّاویل و بالجمله فالاعتراف بالخطإ فی کثیر من المواضع اخفّ من ارتکاب الاعتذار و لعلّ هذا الموضع منها و اللّه اعلم اذا عرفت هذا فهاهنا فوائد الاولی

از این اصل که حجیت اجماع بسبب دخول معصومست و مساهله ایشان در دعوی اجماع نزد استدلال به او در مسائل فقهیه چنانچه محقق رحمه اللّه حکایت نموده از ایشان حتی اینکه کردانیده اند اجماع را عبارت از اتفاق جماعتی از

علمای امامیه رضی اللّه عنهم پس عدول نموده اند در تفسیر اجماع از معنی اصطلاحی او بدون قرینه واضحه و دلیلی که اعتماد بر او باشد بر حجیت اجماع به این معنی ندارند و دلیلی که برین مطلب اقامت نموده اند اینست که اتفاق جمعی از علمای عظام بر حکمی بدون دلیلی شرعی بعید است پس از اتفاق این جماعت ظن قوی حاصل می شود بر اینکه مستندی به ایشان رسیده که الحال در میان نمانده و این حرف اکرچه صحیح است لیکن معتبر بودن چنین ظنی محل حرفست و عذری که شیخ شهید علیه الرحمه از جانب ایشان کفته که ایشان قول مشهور را اجماع می نامند مجازا باعتبار مشارکت در حجیّت یا باعتبار اینکه مطلع نشده بودند در وقت دعوای اجماع بر قول مخالف او یا باعتبار آنکه مطلع بودند بر خلاف او لیکن تاویل می نمودند ان قول مخالف را بر وجهی که جمع می شد با دعوای اجماع هرچند تاویل بعیدی باشد یا باعتبار آنکه مراد ایشان از اجماع اتفاق علمای امت است بر روایت حدیثی که مستند ان مسئله است در کتب خود و اسناد او بمعصوم نموده اند هرچند که بعضی عمل به او ننموده اند و فتوی بخلاف او داده اند و مراد ایشان اجماع فتوی نیست تا آنکه منافات داشته باشد با وجود مخالف این قول پس پوشیده نیست اعتراضی که برین عذرها وارد است زیراکه شهرت را اجماع نامیدن دفع مناقشه مذکوره یعنی عدول از معنی مصطلح اجماع بمعنی مجازی بدون قرینه نمی کند با اینکه این تجوز ضعیف است زیراکه علاقه این تجوز منحصر است در اشتراک این اتفاق با اجماع مصطلح در

شرح معالم الأصول،