شرح معالم الاصول صفحه 321

اصل اذا اختلف اهل العصر علی قولین لا یتجاوزونهما فهل یجوز احداث قول ثالث خلاف بین اهل الخلاف و مثّلوا له بامثله منها ان یطأ المشتری البکر ثمّ یجد بها عیبا فقیل الوطی یمنع الرّدّ و قیل بل یردّها مع ارش النّقصان و هو التّفاوت قیمتها بکرا و ثیّبا فالقول بردّها مجّانا قول ثالث و منها فسخ النّکاح بالعیوب الخمسه المخصوصه قیل یفسخ کلّها و قیل لا یفسخ بشی ء منها فالفرق و هو القول بانّه یفسخ بالبعض دون بعض قول ثالث و محقّقوهم علی التّفصیل بانّه ان کان الثّالث یرفع شیئا متّفقا علیه فمم و الّا فلا

مجهول المخالف یعنی باین روش که عدالت مقتضی پیش ازین نیست که ایشان خبری را بطن خود مستند این حکم یافته باشند و در کمانها خطاب بسیار واقع می شود و از دلیل ثانی او جواب باین روش کفته شده که شهرتی که بسبب او ظن قوی به صحت حکم حاصل می شود شهرتیست که پیش از زمان شیخ طوسی علیه الرحمه

بوده نه ان شهرتی که بعد از او حاصل شده و اکثر شهرتهائی که در کلام اصحاب ما یعنی علمای امامیه رضوان اللّه علیهم حاصل شده بعد از زمان شیخ قدس سره حاصل شده چنانچه پدرم یعنی شیخ سعید شهید شیخ زین الدین قدس سره اشاره به این معنی فرموده در کتاب دعایه که تالیف نموده در علم درایت حدیث و وجه این را نیز بیان فرموده که از چه راه این شهرتها متحقق شده و این اینست که اکثر فقهائی که بعد از شیخ علیه الرحمه بهم رسیده بودند تابع او می شدند در فتوی و مقلد او بودند بسبب اعتقاد بسیار و حسن ظنی که به او داشتند و چون متاخرین آمدند و احکام او را مشهور یافتند و دیدند که شیخ و تابعین او رحمهم اللّه به او عمل نموده اند کمان کردند که این احکام مشهورند میان علما و نیافتند که بازکشت همه بشیخ بوده و شهرتها بهم نرسیده مکر بسبب متابعت او و پدرم قدس سره فرموده که اوّل کسی که بر این معنی مطلع شد و تحقیق این نمود بی واسطه تقلید دیکری شیخ فاضل محقق سدید الدّین محمود حمّصی بود و سید رضی الدین بن طاوس و جماعتی بودند و سیّد رضی رضی اللّه عنه فرموده در کتاب خود که مسمی است به بهجه الثمره المهجه که خبر داد بمن جد صالح من ورّام بن ابی فراس قدس سره که حمّصی فرمود که در علمای امامیه مفتی فی الحقیقه باقی نمانده بلکه جمیع کار ایشان نقل فتوای دیکریست و سید رضی اللّه عنه بعد از این کلام فرموده که الحال ظاهر شد

که مسائلی که درین وقت فتوی می دهند و جواب می کویند از راه حفظ کلام علماء پیش است

[أصل فی إحداث قول ثالث]

اصل اذا اختلف اهل العصر علی قولین لا یتجاوزونهما فهل یجوز احداث قول ثالث تا اصل اذا لم تفصل هرکاه اختلاف نمایند اهل عصری بر دو قول و تجاوز ننموده باشند ازین دو قول پس آیا جایز است احداث قول ثالثی یا