شرح معالم الاصول صفحه 337

انتفاء اللّازم بیّن الثّانی انّه لو افاد العلم لأدّی الی تناقض المعلومین اذا حصل الاخبار علی

ذلک الوجه بالامرین المتناقضین فانّ ذلک جایز و اللّازم باطل لانّ المعلومین واقعان فی الواقع و الّا لکان العلم جهلا فیلزم اجتماع النّقیضین الثّالث انّه لو حصل العلم به لوجب القطع بتخطئه من یخالفه بالاجتهاد و هو خلاف الاجماع و الجواب امّا عن الاوّل فبالمنع من انتفاء اللّازم و التزام الاطّراد فی مثله فانّه لا یخلوا عن العلم و امّا عن الثّانی فانّه اذا حصل فی قضیه امتنع ان یحصل مثله فی نقیضها عاده و امّا عن الثّالث فبالتزام التّخطئه ح فلو وقع العلم لم یخبر مخالفته بالاجتهاد الّا انّه لم یقع فی الشّرعیات و الاجماع المدّعی علی خلاف ذلک ظاهر الفساد اصل و ما عری من خبر الواحد عن القرائن المفیده للعلم یجوز التعبّد

مملکت او و بودن ایشان بر فائق که بدون مردن مثل این پسران حالت معتاد ایشان نبوده باشد که درین صورت ما را جزم حاصل می شود به صحت ان خبر و علم قطعی بهم می رسانیم به مردن او و ما در نفس خود حصول این علم را بالبدیهه می یابیم و هیچ شکی درین نداریم و بر این منوال است حال ما در هر چیزی که مشتمل بر مثل این قرائن بوده باشد بلکه به کمتر ازین قرائن نیز ما را جزم به صحت مضمون ان خبرها حاصل می شود به حیثیتی که هیچ شکی و شبهه ما را در صحت او نیست و احتجاج نموده مخالف یعنی منکر حصول علم بسبب خبر واحد محفوف به قراین به چند وجه اول اینکه اکر علم بسبب چنین خبری حاصل شود می باید که این علم عادی باشد زیراکه علنی نیست این خبر را از برای

حصول علم مکر به این نحو که عادت خدای تعالی جاری شده بخلق علم عقیب شنیدن چنین خبری و اکر این علم عادی بوده باشد لازم می آید که حصول علم مطرد باشد یعنی بعد از هر خبری که چنین بوده باشد علم قطعی بصدق مضمون او حاصل شود و انتفاء لازم ظاهر و بدیهی[105] است و دلیل ثانی اینکه اکر این خبر مفید علم بوده منجر می شود بتناقض معلومین درصورتی که اخبار باین نحو بدو امر متناقض متحقق شود زیراکه اخبار بنقیضین جایز است عقلا و عاده و لازم یعنی حصول علم بنقیضین باطل است که این دو معلوم می باید که در واقع موجود باشند و اکر نه لازم می آید که این علم جهل مرکب باشد و از وجود معلومین در واقع لازم می آید اجتماع نقیضین و دلیل ثالث ایشان اینکه اکر علم ازین خبر حاصل شود لازم می آید که جزم حاصل شود به خطای کسی که مخالفت نماید با مضمون این خبر بسبب اجتهاد و تخطئه مجتهد بسبب مخالفت خبر واحد خلاف اجماع است و جواب این دلایل اما از دلیل اوّل پس باین روش است که قبول نداریم انتفاء لازم را بلکه التزام می نماییم اطراد حصول علم را و می کوییم از هر خبری که باین وصف بوده باشد علم قطعی حاصل می شود امّا